Dk Shein uso kwa uso na Uamsho

Rais wa Zanzibar na Mwenyekiti wa Baraza la Mapinduzi Dk.Ali Mohamed Shein,alipokuwa katika picha ya pamoja na Viongozi wa kidini katika kukuza dhana ya Utalii kwa wote,mara baada ya kuifungua semina ya siku moja iliyofanyika leo katika ukumbi wa Bwawani 

Naamini kwa dhati kabisa kwamba tukishirikiana kwa pamoja, tukizitekeleza sera na mipango yetu tuliyonayo na kwa kuzingatia sheria ya utalii iliyopo, tunaweza kuendeleza Utalii huku tukilinda desturi na mila zetu. Kama nilivyosema awali, Watalii ni watiifu wa sheria. Nchi ya Italy imekuwa ikivutia watalii kwa kutumia historia ya mji wa Vatican. Watalii kutoka nchi za Kiislamu na zisizo za Kiislamu kila mwaka wanafika sehemu hii yenye historia kubwa. 

HOTUBA YA RAIS WA ZANZIBAR NA MWENYEKITI WA BARAZA LA MAPINDUZI MHESHIMIWA DK. ALI  MOHAMED SHEIN KATIKA UFUNGUZI WA WARSHA JUU YA UTEKELEZAJI WA DHANA YA UTALII KWA WOTE NA VIONGOZI WA DINI,

HOTELI YA BWAWANI, JUMATATU, TAREHE 18 JUNI, 2012.

Mheshimiwa Waziri wa Habari, Utamaduni, Utalii na Michezo,

Mheshimiwa Mkuu wa Mkoa wa  Mjini Magharibi,

Waheshimiwa  Viongozi wa Dini mbali mbali,

Waheshimiwa Viongozi mbali mbali wa Serikali,

Kwanza kabisa sina budi kumshukuru Mwenyezi Mungu Muumba wa kila kitu, Mola wa utukufu wote kwa kutujaaliya afya njema na tukaweza kuhudhuria warsha hii muhimu tukiwa na amani, salama na utulivu.

Natoa shukurani zangu za dhati kabisa kwa Wizara ya Habari, Utamaduni, Utalii na Michezo kupitia Kamisheni ya Utalii kwa kunialika kuwa mgeni rasmi katika ufunguzi wa warsha hii muhimu inayohusu utalii kwa wote. Aidha, natoa shukurani kwa viongozi wa dini mbali mbali pamoja na washiriki nyote kwa jumla kwa kuitikia mualiko na kuwa tayari kutoa michango yenu ambayo naamini  itatoa  mchango  mkubwa  kwa  Serikali  na wananchi wote kwa jumla katika kuendeleza  sekta hii muhimu na katika kutekeleza dhana ya utalii kwa wote.

Ndugu Washiriki,

Nimefurahi kuona warsha hii imewajumuisha washiriki wengi ikiwa ni pamoja na wataalamu wa fani mbali mbali na viongozi wa dini tofauti. Hili ni jambo la faraja kwetu sote kuona kuwa tunakaa pamoja bila ya kujali tofauti zetu za kijamii kwa lengo la kujadili na kupanga mambo muhimu yenye mnasaba na maendeleo ya nchi yetu kwa mashirikiano ya hali ya juu. Hii ni sifa nzuri katika historia yetu na ni sehemu muhimu ya utamaduni wetu.  Kwa hivyo hatuna budi kuiendeleza.

Ni dhahiri kuwa, hatuwezi kuzungumzia historia na maendeleo ya Zanzibar bila ya kuhusisha na ufikaji wa makundi tofauti ya wageni kutoka sehemu mbali mbali duniani ambao kwa hivi sasa wanakuja kwa jina jipya la watalii. Historia inatufundisha kuwa maendeleo ya Zanzibar na watu wake yamefungamana na ufikaji wa wageni kutoka sehemu kadhaa za dunia. Wengi walifika Zanzibar kutoka sehemu tofauti za Afrika, wako waliotokea Asia na wengine  walifika  kama  ni  watembezi  kisha  wakaanzisha makaazi ya kudumu hapa Zanzibar kutoka bara la Ulaya katika karne tofauti. Mchanganyiko mkubwa wa wenyeji na wageni katika nyakati mbali mbali ndio msingi wa Zanzibar ya leo yenye utamaduni na desturi za pekee duniani. Haya yanaonekana popote pale Zanzibar na bila ya shaka ni wazi kuwa hata katika hadhira iliyopo hapa hivi leo yanaweza kuthibitika.

Tafiti mbali mbali za  Kiakilojia (archaeology) zimethibitisha kufika kwa wageni Zanzibar katika karne nyingi zilizopita. Mwanahistoria wa Kiislamu katika karne ya 13 aliyeitwa Yakuut Al- Hamawy ameandika kuwa Zanzibar imekuwa kivutio kikubwa cha wasafiri na wageni hata kabla ya kuzaliwa Nabii Issa pale ilipokuwa ikujulikana kwa majina ya Zangh, ’Zingis na baadaeZanj na Zenj. Aidha, vitabu mbali mbali vya kihistoria vimeandika juu ya kufika kwa wageni mbali mbali kutoka Bara la Ulaya wakiwemo akina Captain James Lancaster waliofika Zanzibar mwaka 1592 kwa meli inayoitwa “ Edward Bonaventure.”

Ndugu Washiriki,

Taathira nzuri za wageni waliofika Zanzibar kwa madhumuni mbali mbali zipo dhahiri katika miji na vijiji tofauti vya Unguja na Pemba. Taathira hizo baadhi yake zimebakia kama ni sehemu nzuri ya tabia zetu, nyengine zimebakia katika majengo yetu na kuwa  vivutio vya watalii wanaofika kututembelea hivi sasa na vimekuwa vikitoa mchango mkubwa katika kuendeleza uchumi wetu. Mfano mzuri ni jengo la Ngome Kongwe lilojengwa na Wageni wa Kireno mnamo mwaka 1710, Msikiti wa Kizimkazi uliojengwa ziadi ya miaka 800 iliyopita, Kanisa la Minara Miwili lilojengwa mwaka 1893 na majengo mengineyo ya kihistoria.

Aidha, kuwasili kwa wageni kwa nyakati tofauti kumechangia kwa kiasi kikubwa katika kukua kwa lugha yetu ya Taifa ya Kiswahili ambayo hivi sasa sio sisi Watanzania tu tunaojivunia,  bali pia fahari kwa Bara zima la Afirka, kwani ni lugha ya kwanza yenye asili ya Kiafrika inayozungumzwa na watu wengi na yenye kuimarika kwa haraka.

Ndugu Washiriki,

Historia hii fupi nimeielezea ili kuonesha uhusiano mkubwa uliopo katika historia yetu, utamaduni wetu na maendeleo yetu katika njanja mbali mbali na suala zima la ufikaji na utembeaji wa wageni  katika visiwa hivi. Sisi si wageni katika kupokea wageni. Kwa kutambua umuhimu wa wageni wazee walisema misemo ifuatayo:  “Zanzibar ni njema atakae aje”; “Mgeni njoo mwenyeji apone”.  Nimefurahi sana  kuona mkusanyiko wetu huu wenye watu mahiri uko tayari kujadili njia zilizo bora za kuwapokea na kuwahudumia wageni wanaokuja nchini petu  kama ni watalii  ambao mchango wao katika ustawi wa nchi yetu ni mkubwa.

Inanipa moyo sana kuona kuwa viongozi wa dini mbali mbali zenye wafuasi hapa Zanzibar, wapo hapa kwa mjadala huu. Matumaini yangu ni kuwa kitendo hiki cha kubadilishana mawazo kitatufikisha pazuri na tutaibuka na njia zilizo bora za kuendeleza utalii wetu utakaotilia maanani mila na desturi zetu.

Nilipoitangaza dhana ya utalii kwa wote katika mkutano wa sita wa Baraza la Biashara la Zanzibar tarehe 16 Oktoba, 2011, nilibainisha uhusiano wa utalii na jamii yetu yote bila ya ubaguzi  na manufaa yake kwa makundi mbali mbali. Nilielezea juu ya umuhimu wa sekta hii kwa wavuvi, wakulima, wanafunzi na sekta nyengine za biashara ikiwemo hoteli na mikahawa.

Nashukuru kuona kuwa katika dini zote zenye wafuasi hapa  Zanzibar hakuna hata moja ambayo katika mafundisho yake inakataza suala la kutalii sehemu mbali mbali ulimwenguni kwa nia njema. Katika Dini ya Kiislamu kwenye  Kitabu kitukufu cha Kur-ani kwenye Suurat Al A’nkabut (29:20) Mwenyezi Mungu anatufundisha umuhimu wa kutembea kwa kusema:

‘Tembeeni katika Ardhi na tazameni jinsi alivyoanzisha uumbaji; Kisha Mwenyezi Mungu ndiye anayeumba umbo la baadaye; hakika Mwenyezi Mungu ni muweza wa kila kitu’

Hii ni ithibati ya kuwa suala la utalii halijakatazwa katika Dini ya Kiislamu. Muhimu zaidi, Dini ya Kiislamu, Dini ya Kikiristo na dini zote zilizopo Zanzibar zinahimiza kufanya takrima kwa wageni. Kutokana na mafundisho mazuri ya dini zote hizi juu ya wageni, Zanzibar  imekuwa na misingi mizuri ya kuwakaribisha wageni  na kuwasaidia katika kuimarisha maisha yao hapa. Hivi sasa tunakaribisha  zaidi   wageni  wa  utalii na  sera ya  Serikali   ya Mapinduzi ya Zanzibar ni kuongeza ufikaji wao kwa manufaa yetu sote.

Ndugu Washiriki,

Licha ya kuwa dini zote zenye wafuasi hapa  Zanzibar hazijakataza kuja kwa wageni kwa kutalii, bado kuna dhana kwa baadhi ya watu kuuona utalii kama ni tatizo na chanzo cha maovu na maasi na unachangia katika kuvunja maadili na kuharibu utamaduni. Hizi ni dhana ambazo zinafaa kuchunguzwa na natumai warsha hii itatoa maoni ya viongozi wa dini katika hayo na kupendekeza namna bora ya kufanya utalii wetu uendane na maadili yetu kwa manufaa ya watu wote na Taifa kwa jumla. Tutilie maanani kauli ya msanii mmoja kuwa “ Maadili ni kipimo cha akili”

Ni muhimu tukafahamu kuwa watalii wengi wanaokuja kututembelea ni watiifu wa sheria na ni raia wazuri wa nchi zao. Ikiwa kasoro hizi zinajitokeza katika jitihada zetu za kuwakaribisha wageni basi nadhani kutakuwa na upungufu kwa baadhi ya watu juu ya namna tunavyowakaribisha na kuwahudumia.

Kadhalika, ni muhimu tukafahamu kuwa dhana na lengo la  Serikali la kuleta utalii kwa wote, halikujikita katika kuzingatia manufaa tu, bali pia linazingatia jinsi gani kwa pamoja tunaweza kushirikiana ili sekta hii iwe na tija zaidi kwa jamii yetu sote,  na jinsi gani kwa pamoja tunaweza kushirikiana katika kuziondoa zile kasoro na madhara yanayosababishwa na jitihada zetu za kuikuza sekta hii.

Kwa mantiki hiyo, viongozi wa dini na washiriki wengine mliopo hapa, mna jukumu kubwa la kuwaelimisha wananchi juu ya njia bora za kuwakaribisha wageni huku tukilinda dini, desturi na mila zetu. Matumaini yangu ni kuwa warsha hii itatoa miongozo bora itakayochangia katika jitihada za Serikali za kukuza sekta hii bila ya kuharibu sifa njema tulizonazo za maadili mema ya wananchi wa Visiwa hivi.

Ndugu Washiriki,

Serikali imefikia maamuzi ya kuifanya sekta hii kuwa ni sekta kiongozi. Katika kuitekeleza sera hiyo, tunahakiksha kuwa wananchi wote wataendelea kufaidika na sekta hii. Serikali ina azma ya kuzifanya sekta zote kama tulivyokwishasema ziweze kushiriki na kutoa mchango wa moja kwa moja katika kuiendeleza sekta ya utalii na kila mwananchi afaidike na jitihada hizo katika dhana yaUtalii kwa wote.

Itakumbukwa kuwa uchumi wetu ulipata msukosuko baada ya kuanguka kwa zao la karafuu mnamo miaka ya 1970 na 80. Msukosuko huo uliifanya Serikali kulazimika kutafuta mazao mengine ya biashara pamoja na kutafuta njia nyengine ili kuendeleza uchumi wake. Hapo ndipo Serikali ilipoamua  kuiendeleza sekta ya utalii.  Kabla ya uamuzi huu, Zanzibar ilikuwa inapokea watalii kati ya 25,000 hadi 40,000 kwa mwaka. Hadi kufikia mwishoni mwa mwaka 2011 ilikisiwa kuwa watalii 175,000 waliingia Zanzibar, lakini inadhaniwa kuwa idadi hii ni ndogo.  Lengo la Serikali ni kufikisha watalii 500,000 kwa mwaka ifikapo mwaka 2020 lakini kuna kila ishara kwamba idadi hii itafikiwa kabla ya mwaka huo. Sekta ya utalii  inachangia asilimia 80 ya fedha za kigeni tutazoingiza na asilimia 70 ya wananchi wetu wameajiriwa katika sekta hii moja kwa moja au kwa njia ya uhusiano.

Ndugu Washiriki,

Napenda kueleza kwamba licha ya juhudi hizo za kukuza sekta ya utalii, Serikali imekuwa ikichukuwa juhudi mbali mbali  katika kukuza  uchumi wetu.   Juhudi hizo ni pamoja na kufufua zao la karafuu, kuongeza ukusanyaji wa mapato na kutilia mkazo katika za Kilimo na Uvuvi.

Kutokana na jitihada hizo tumeweza kuona mafanikio kwenye uchumi wetu. Katika mwaka 2011  uchumi ulikuwa kwa asilimia  6.8 na katika mwaka 2012/2013 uchumi wetu unategemewa kukua kwa asilimia 7.5. Aidha, jitihada hizi  zimepelekea kukua kwa pato la  mwananchi kutoka T.Shs. 782,000 kwa mwaka hadi kufikia T.Shs. 960,000 ambazo ni sawa na Dola za Kimarekani 615 kutoka Dola 560, mwaka 2010. Kiwango hiki kimeiwezesha Zanzibar kuyafikia malengo ya Milenia ambapo nchi zote duniani zinatakiwa ifikapo mwaka 2015 pato la wananchi wake liwe limeshafikia T.Shs. 884,000. Nawasihi wananchi kuunga mkono juhudi hizi za Serikali kwa moyo mmoja na uzalendo ili kufikia malengo tuliyoyakusudia.

Ndugu Washiriki,

Matumaini yangu ni kwamba mkusanyiko wetu huu utasisimua faida ya utalili kwa wananchi na kutoa mwangaza kwa wafuasi wa dini tulizonazo kuunga mkono jitihada zetu. Tukubali kwamba utalii unakubalika kwa misingi ya dini na hivi sasa ni sekta muhimu ya kiuchumi kwa mataifa mbali mbali duniani.

Mabadiliko ya uchumi wa dunia yamelazimisha nchi nyingi kuwekeza na kukuza utalii. Mataifa hayo yakiwemo yale yenye idadi kubwa ya waislamu nayo yameamua kukuza utalii ili utoe mchango katika kusaidia raia wake.

Kuna nchi 44 duniani ambazo zinajuilikana kama nchi za Kiislamu. Nyingi ya nchi hizo zimekuwa zikifanya jitihada katika kukuza utalii ikiwemo Iran. Hivi sasa nchi ya Uturuki, Malaysia, Misri, Moroco na Tunisia ni mfano wa nchi za Kiislamu ambazo zinafanya vizuri katika Utalii.   Aidha, katika nchi zenye Wakiristo wengi kama Italy, Ufaransa na Spain utalii umekuwa sekta muhimu katika uchumi wao. Dini zao haziwi kikwazo cha utalii bali viongozi wa dini katika mataifa hayo hutoa michango juu ya namna bora ya kuendesha biashara ya utalii wenye manufaa kwa watu  na nchi kwa jumla na unaheshimu dini za wenyeji.  Hali hiyo ndiyo tunayoikaribisha hapa kwetu.

Ndugu Washiriki,

Nilipata fursa ya kuitembelea nchi ya Indonesia mara tatu (3).  Mara ya kwanza mwaka 1997 na mara mbili mwaka 2005.  Mara zote tatu nilishuhudia jinsi utalii ulivyoimarishwa katika maeneo ya waumini wa Kiislamu, Kikristo na Kihindu.  Kisiwa cha Bali kimetia fora kwenye utalii kwani wakaazi wake wote wamejihusisha na utalii katika maisha yao ya kila siku.  Hawajabadilika katika kufanya ibada zao na kuzingatia mila na utamaduni wao.

Wakati mimi na viongozi wenzangu wa Serikali tulipoitembelea Uturuki kuanzia tarehe 28 Mei hadi 2 Juni  mwaka jana (2011) tulivutiwa sana na maendeleo na jitihada za wananchi wa Uturuki waliyofikia katika kuendeleza sekta hii ya utalii. Mnamo mwanzoni mwa miaka ya 80, wananchi wa Uturuki walikaa, wakajadili, wakapanga na kuamua juu ya kuwekeza katika sekta ya utalii. Kabla kupanga mikakati hiyo, nchi yao ilikuwa inapokea  si zaidi ya wageni milioni 1.5.  Baada ya kupanga na kutekeleza sera  madhubiti walizopitisha wakati huo, mwaka uliopita 2011 walifanikiwa kutembelewa na wageni zaidi ya milioni 31.5.  Mji wa Antalia peke yake wenye wakaazi milioni mbili, ilipokea watalii milioni kumi (10). Itakumbukwa kuwa zaidi ya asilimia 97.8 ya raia wa nchi hii ni Waislamu.

Miongoni mwa siri ya mafanikio yao ni kuwa waliamua kuielekeza rasilmali yote ya nchi yao katika kutoa msukumo kwenye sekta ya utalii na walihakikisha raia wote wanashiriki katika kutoa michango yao. Miongoni mwa sekta iliyofaidika ni sekta ya afya, kwani hivi sasa  nchi ya Uturuki imekuwa ikipokea wageni mbali mbali wanaofika kwa madhumuni ya matembezi na matibabu. Aidha, wageni wengi wanakwenda kuzuru majengo ya kihistoria ya Dini ya Kiislamu na Dini ya Kikristo.

Wakati tulipokuwa nchini humo tulishuhudia jinsi wanavyotumia majengo mbali mbali ya kihistoria ikiwemo misikiti na makanisa kama ni vivutio vya watalii. Natoa wito kwa washiriki wa Warsha hii na wananchi wote kutafuta rai mbali mbali zilizopelekea mafanikio kwa nchi za wenzetu na kuja na njia bora juu ya kutizama uwezekano wa kutekeleza rai hizo nchini kwetu.

Ndugu Washiriki,

Naamini kwa dhati kabisa kwamba tukishirikiana kwa pamoja, tukizitekeleza sera na mipango yetu tuliyonayo na kwa kuzingatia sheria ya utalii iliyopo, tunaweza kuendeleza Utalii huku tukilinda desturi na mila zetu. Kama nilivyosema awali, Watalii ni watiifu wa sheria. Nchi ya Italy imekuwa ikivutia watalii kwa kutumia historia ya mji wa Vatican. Watalii kutoka nchi za Kiislamu na zisizo za Kiislamu kila mwaka wanafika sehemu hii yenye historia kubwa. Katika matembezi ya sehemu hii muhimu haizingatiwi dini ya mtu, ila kinachosisitizwa ni ufuataji wa sheria na kuheshimu desturi ya sehemu hii muhimu kwa wafuasi wa Dini ya Kikirsto hasa wa madhehebu ya Kikatoliki.

Jambo muhimu la kujifunza hapa ni kwamba watalii wanaheshimu misingi ya dini za wengine na ndio maana wanapenda kutembelea majengo ya kihistoria. Hapa Zanzibar tunayo majengo ya fahari ya kihistoria ya dini na majengo ya kale, ambayo yanaweza kuchangia katika kukuza utalii. Ni juu ya viongozi wa dini na jamii kutoa ushauri na maelekezo yanayofaa juu suala hili.

Ndugu Washiriki,

Katika kukuza sekta ya utalii na shughuli nyengine zote za maendeleo yetu, ni muhimu kuimarisha ushirikiano wetu katika kulinda na kuendeleza amani na utulivu. Kuna umuhimu wa kuendeleza mila na desturi zetu ya kukaa pamoja bila ya kubaguana kwa misingi ya ukabila au dini. Huu ni msingi wa utamaduni wetu na siri kubwa ya mafanikio yetu. Hivi sasa, hatuhitaji kusoma historia ili tupate kufahamu kwamba amani ikiondoka ni tabu kuirejesha. Ni wakati wa kukaa na kusikiliza yanayowafika wenzetu wa nchi mbali mbali waliojaribu kuichezea amani. Inasikitisha kuona kuwa hivi sasa wananchi wa mataifa kadhaa wamekuwa wakigombana, wakipigana na kuumizana na hata kudiriki kuyahatarisha maisha yao bila ya kuzingatia maendeleo ya nchi yao.  Mwenyezi Mungu atujaalie mambo hayo yasitokee kwetu.

Vitendo vya aina yoyote ile vyenye kuashiria kuivuruga amani tusiviruhusu kwani  havitamsadia mtu isipokuwa  vitaharibu yale yote mazuri tuliyoyajenga kwa jitihada kubwa kwa miaka mingi. Nawasihi wananchi washikamane na maelekezo ya Serikali yao. Vile vile, nawasihi viongozi wa dini wawe mstari wa mbele katika kuiongoza jamii katika maadili mema.

Ni muhimu tukafahamu kuwa utalii ambao uchumi wetu hivi sasa unautegemea sana hutegemea kuwepo kwa amani na utulivu pamoja na kuwepo kwa wenyeji wenye tabia ya kuheshimu na kukaribisha wageni. Nafahamu kuwa sote tunayafahamu haya na tunatambua kwamba kuwepo kwa amani na utulivu kunachangia kustawi kwa maisha yetu lakini ni vyema tukaendelea kukumbushana kutokana na umuhimu wake.

Kwa madhumuni ya utalii kwa wote napenda nisisitize umuhimu wa kuendeleza utalii wa ndani ya nchi yetu.  Hili ni suala muhimu sana.  Nafahamu fika Kamisheni ya Utalii ina mipango madhubuti ya kuendeleza utalii wa ndani.  Lazima tuwahamasishe na kuwashajiisha wananchi wa Kisiwa cha Unguja wayatembelee maeneo ya utalii ili wayafahamu kwani inawezekana wapo wa Kaskazini wasioyajua maeneo ya Kusini na kadhalika wapo wa Kusini wasioyajua ya Kaskazini seuze ya Mashariki na Magharibi.  Inawezekana wapo vile vile ndugu zetu wanaoishi Pemba wasioyajua maeneo ya Kaskazini wala ya Kusini na Mashariki wala Magharibi.  Lakini inawezekana vile vile wapo wananchi wanaoishi Pemba wasioyajua maeneo ya Unguja na wale wa Unguja wasioyajua maeneo ya Pemba ambayo yamesheheni historia ya visiwa vyao yaliyoambatana na utalii.  Vile vile, wapo Wazanzibari kadhaa wasioyajua maeneo maarufu ya utalii ya Tanzania Bara, kama vile Serengeti, Ngorongoro, Ziwa Manyara, Ruaha na kadhalika.  Na wapo Watanzania Bara kadhaa ambao hawayaelewi maeneo ya utalii yaliopo Zanzibar,  kama vile Mahamni ya Kidichi,  Kizimbani, Majengo ya Kale ya Maruhubi, Majengo ya Kale ya Mkame Ndume, Mkumbuu na kadhalika.  Hili ni eneo ambalo uongozi wa Kamisheni ya Utali inapaswa ilisimamie kwa nguvu zake zote.

Ndugu Washiriki,

Kwa mara nyengine tena nawashukuru wote walioandaa na kushiriki warsha hii muhimu na nakutakieni uendeshaji na usikivu mzuri na matumaini yangu ni kuwa mtatoa michango yenu bila ya khofu na taaluma mtakayoipata katika warsha hii na kutokana na utaratibu utakaowekwa mtakuwa tayari kuifikisha taaluma hii katika jamii na  waumini wenzetu ili  kuongeza mwangaza katika mipango yetu mikubwa ya kuleta utalii kwa wote nchini. Nawaahidi kuwa michango yenu itazingatiwa na kufanyiwa kazi kwani ni nyenzo muhimu katika kufikia lengo letu la utalii kwa wote wenye manufaa kwetu sote kama MKUZA II ulivyofafanua.  Utalii kwa wote utatekelezwa kwa mafanikio iwapo tutashirikiana kwa dhati na kwa kila mmoja wetu atatimiza wajibu wake.

Baada ya kusema hayo, sasa natamka kuwa Warsha juu ya Utekelezaji wa Dhana ya Utalii kwa wote imefunguliwa rasmi.

Ahsanteni sana kwa kunisikiliza.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Mtazamo wa Jamii ya Kizanzibari juu ya Utalii

Mada iliyotayarishwa na kuwasilishwa na

Dkt. Issa Ziddy

wa Chuo Kikuu cha Taifa cha Zanzibar (SUZA)

Katika Semina kuhusu Utalii iliyotayarishwa

na Kamisheni ya Utalii Zanzibar, Hoteli ya Bwawani Zanzibar

18 Juni 2012

1.0 Utangulizi

Suala la “Utalii” ni muhimu sana kulielewa kwa undani na uwazi, hasa kwa kuwa nchi zote duniani zinahusika kwa njia moja au nyengine na suala hili. Tunapoiangalia dunia ya sasa na tunapotafiti mwenendo wa mifumo ya jamii zilizopita, tunagundua kwamba hakuna jamii hata moja duniani ili/nayoishi kipeke yake bila ya kuwa na mahusiano na maingilianao ya kutembeleana baina ya jamii moja yenyewe kwa wenyewe au baina yake na jamii nyengine. Matembezi au utalii huo unakuwa na malengo mbalimbali yakiwemo ya kujifurahisha kwa kutembelea mandhari za kipekee na za kuvutia zilizopo katika nchi inayotembelewa. Lengo jengine la utalii ni la kijamii kwa kuwatembelea wapenzi, ndugu na jamaa. Malengo mengine ya utalii yanahusiana na elimu, mafunzo, michezo na kubadilishana uzowefu. Wengine hufanya utalii kwa malengo yanayohusiana na mambo ya kiutamaduni ikiwemo kushiriki katika maonesho, sanaa, matamasha na sherehe mbalimbali za kijadi na kimila pamoja na kuzuru majengo na sehemu za historia. Utalii mwengine hulenga maeneo ya kidini kama vile kuzuru miji mitakatifu, majumba na sehemu tafauti za ibada ikiwa ni kwa nia ya kuabudu au vyenginevyo.

Kwa upande wa Zanzibar, historia inaonesha kwamba nchi hii imekuwa ni kivutio kikubwa cha watalii hata kabla ya kuzaliwa Nabii Issa.1 Hii ni kutokana na eneo la Zanzibar lilipo. Zanzibar imependelewa na Mwenyezi Mungu kwa kuzawadiwa hali ya hewa mwanana, mandhari na fukwe nzuri, pamoja na tamaduni anuwai ambazo si aghalabu kuzikuta katika eneo lolote jengine katika maeneo ya mwambao na nchi zilizomo katika Bahari ya Hindi.

Miongoni mwa makundi ya awali kufanya utalii Zanzibar ni pamoja na yale yaliyotoka katika maeneo ya jirani yaliyo katika mkabala nayo kutoka Barani Afrika. Makundi mengine ya awali yalitokea maeneo yaliyo katika mkabala na Zanzibar kwa upande wa bahari ya Hindi. Maeneo hayo yanajumuisha Bara Hindi, Bara Arabu na hata maeneo ya Mashariki ya mbali.

Aidha, historia inathibitisha kuwa Zanzibar ilifanya utalii na nchi za Ulaya na Marekani tangu enzi na enzi. Akielezea mambo aliyoyashuhudia Zanzibar, Captain James Lancanster aliyekuwa miongoni mwa watalii waliofika Zanzibar mwaka 1592 kwa meli iliyoitwa “Edward Bonaventure” alisema kwamba: “Sehemu hii ina bandari ya maumbile ya kuvutia, ina bahari yenye samaki wengi, ina maji mengi na matamu, ina matunda ya aina zote, ng’ombe, wanyama na bidhaa nyengine zinazoingizwa kutoka Bara … Hii ni sehemu nzuri ambayo aliyekuwa hajaitembelea amekula hasara …”2 Mfano mwengine wa historia ya utalii ulivyokuwa Zanzibar ameuandika Mr. Burton baada ya kutembelea Zanzibar ya kale kwa kusema: “kila tulipokuwa tunakaribia kisiwa cha Zanzibar, na uoni kuwa wazi zaidi, tulijawa na masuali mengi kama alivyojawa Vasco da Gama hapo kabla. Tuliona miti iliyofungana na kupiga safu kama ilivyopiga safu michungwa katika mashamba ya Utaliana au bustani za chai katika Uchina, au mashamba ya kahawa katika Brazil, au mashamba ya michungwa ya Uhispania. Anga ya Zanzibar ilisheheni marashi ya karafuu; harufu ya viungo ilizagaa angani kama inavyoenea wakati unapopita katika vichochoro vya maduka ya Wamisri”3

Licha ya kwamba utalii ulisaidia kupata ajira kwa watu wengi walioishi Zanzibar kwa wakati huo, uchumi wa Zanzibar ulitegemea zaidi kilimo cha karafuu, mbata na bidhaa nyengine za mazao ya viungo. Zanzibar iliongoza kwa uuzaji wa karafuu duniani. Kwa mfano mnamo mwaka 1950-51 Zanzibar iliuza nchi za nje “Farasila” 693,20 sawa na kiasi cha tani 10,830.4 Wakati huo Zanzibar ilikuwa na idadi ya wakaazi wasiozidi 300,000.5

Hata hivyo, kuanguka kwa bei ya zao la karafuu katika soko la dunia kwenye miaka ya 1970 na 80, kulipelekea kuporomoka kwa maendeleo ya uchumi wa kijamii wa Zanzibar huku kukiwa na uongezekaji wa idadi ya wakaazi wa visiwa hivi. Ni kutokana na sababu hii ndipo ikaonekana kuwa ipo haja ya kuuhuisha utalii na kuuendeleza ili iwe ndio njia mbadala ya kukuza maendeleo ya kiuchumi wa Zanzibar.

Mnamo mwaka 2008 kwa mfano, watalii 128,440 waliripotiwa kutembelea Zanzibar; Idadi ya watalii iliongezeka hadi kufikia 134,919 mnamo mwaka 2009. Hata hivyo ukuaji huo wa utalii uliofuatiwa na uongezekaji wa shughuli za kitalii kwa wawekezaji katika fukwe za bahari, ulikabiliwa na baadhi ya changamoto za awali ikiwemo kupungua kidogokidogo kwa maeneo yanayotumiwa na wavuvi wa kienyeji kutokana na ujenzi wa mahoteli katika maeneo hayo. Kwa mfano katika mwaka 1997 palikuwa na hoteli 806 zilizoongezeka na kufikia makaazi 342 mwaka 20107 ambayo mengi yake yalikuwa katika maeneo ya fukwe zilizoingiza baadhi ya maeneo ya bahari yaliyo mbele yake kwa lengo la kupata “usiri” na utulivu kwa shughuli za kitalii.

Bila ya shaka ukuaji wa shughuli za kitalii kunaweza kuambatana na baadhi ya mambo chanya na mambo hasi kwa wakati mmoja. Mfano wa mambo hayo ni kuongezeka kwa nafasi za kazi kwa wazawa ambao mara nyingi hulipwa malipo madogo, upanukaji wa huduma na miundo mbinu mikubwa inayofurahiwa na baadhi ya watu, wakati kuna wengine miongoni mwa jamii za kienyeji hujengeka imani kuwa miundo mbinu hiyo haiwangizii faida kama walivyotegemea, lakini jambo kubwa zaidi linalowakereketa ni kuamini kwamba mara nyingi shughuli za kitalii huwa zinaporomosha maadili ya jamii zao.

Kwa maana nyengine ni kwamba, hudhihirika mvutano baina ya mahitaji ya utalii kwa upande mmoja na mporomoko wa maadili na dini kwa upande wa pili. Fikra inayojitokeza ni kwamba mara nyingi serikali huwa inatengeneza zaidi mazingira yatayokuza utalii, wakati jamii za kienyeji huwa zinatoa aula na kipaumbele kwenye maadili ya kidini. Ukweli hali kama hii wakati mwengine husababisha suitafahamu baina ya pande mbili hizo.

Licha ya kwamba utalii unategemewa uimarishe uchumi wa Zanzibar, kuna tuhuma miongoni mwa baadhi ya wanajamii kwamba kwa upande mwengine utalii huwa unahamasisha kupuuzwa kwa maadili ya kijamii lakini pia unalaumiwa kwa kupenyeza tabia zisizo za Kiislamu miongoni mwa wanajamii hasa vijana.

Masuali ya msingi ya kujiuliza hapa ni kwamba. Je ni kweli mahusiano hayo ya vuta nkuvute yapo na yawachwe yaendelee, au yafumbiwe macho, au patolewe ufumbuzi wa kupata njia muwafaka itayoandaa kuwapo kwa mazingira yatayoleta maisha ya pamoja na uwiano baina ya utalii na utunzaji wa maadili pamoja na mwenendo wa Kiislamu unaofuatwa na Wazanzibari walio wengi?

Bila ya shaka njia ya kupatikana muwafaka ni bora zaidi. Hii inatokana na ukweli kwamba wanajamii wanahitaji ukuaji wa uchumi wao kama wanavyohitaji utunzwaji wa maadili yao.

Lengo la waraka huu ni kuonesha mtazamo wa dini ya Kiislamu kuhusiana na utalii. Ili kufikia lengo hilo, waraka huu unajibu pamoja na masuali mengine masuali yafuatayo: Je utalii unaruhusiwa katika dini ya Kiislamu? Kama jawabu ni ndio, a) Je ni ipi dhana ya utalii katika Uislamu? b) Je ni utalii wa aina gani unaoruhusiwa? Ni utalii wazi/huria au utalii ulio na mipaka maalumu? c) Je kuna ushahidi wowote katika Qur-ani, Sunnah na mafundisho ya Maulamaa na Wanachuoni wa Kiislamu unaoonesha hukmu na hekima ya utalii katika dini ya Kiislamu? d) Je kuna nchi za Kiislamu zinazokuza uchumi wake kwa njia ya utalii?

2.0 Dhana ya Utalii katika mtazamo wa jumla

Ni safari ya muda mfupi ya kukusudia inayomfikisha mtu pahala ambapo kwa kawaida si makaazi yake anayoishi au anayofanyia kazi. Ni zoezi la kusafiri kwa shughuli maalumu alizozichagua kuzifanya nje ya mazingira ya nyumbani.

Utalii unaojumuisha safari na matembezi ya watu ndani ya nchi yao unaitwa utalii wa ndani. Aina nyengine ya utalii inaitwa utalii wa kimataifa ambao watu husafiri na hutembelea nchi nyengine. Matembezi ya kitalii huweza kutumia vyombo vya usafiri wa barabarani, majini au angani na unaweza kuwa ni wa masafa marefu au mafupi.8

Dhana iliyo mashuhuri zaidi ya utalii kwa siku hizi inajumuisha kusafiri katika nchi kwa ajili ya matembezi, kusoma, kutafiti na kugundua mambo. Siyo kusafiri kwa ajili ya kazi, makaazi au kufanya shughuli za kiuchumi.”9

Aidha katika Kamusi ya (المعجم العربي الأساسي) dhana ya utalii imetajwa kuwa ni “kusafiri kutoka sehemu moja hadi nyengine kwa lengo la kujifurahisha, kujifunza na kupata maarifa ya mambo mapya”10

Katika kundi la wasafiri wanaoitwa watalii linawatoa maofisa wa itifaki wa kazi za ubalozi na wanaoishi mipakani mwa nchi. Vilevile wasafiri hao hugawika kutegemeana na muda wanaochukua; watalii wa kutwa (excursionists) ni wale wanaokaa kwa muda usiofikia masaa 24, na watalii ni wale wanaokaa kwa angalau masaa 24.11

Watalii pia hugawika kwa jinsi matembezi yao yalivyopangwa na kushughulikiwa. Kwa wale ambao maandalizi yote ya safari zao hupangwa na makampuni ya watembezaji (tour operators) na wao kulipia kwa pamoja huduma zote huitwa watalii wa mkumbo/makundi (pre-paid package tourists), na wale wanaojiandalia wenyewe safari zao huitwa watalii binafsi (independent tourists)

3.0 Dhana ya Utalii katika mtazamo wa Dini ya Kiislamu

Dini ya Kiislamu imekuja ulimwenguni kwa ajili ya kubadilisha dhana na ufahamu wa mwanaadamu unaokengeuka usawa na usahihi wa mambo, kwa kumfungamanisha na mambo yaliyo na maadili na tabia njema.

Kwa upande wa utalii, kwa mfano, Uislamu umegeuza ufahamu wa dhana za baadhi ya wahenga waliopita kuhusiana na utalii. Wahenga hao waliufungamanisha utalii na kuitesa nafsi kwa kujilazimisha kuzunguka duniani kwa ajili ya kuuadhibu mwili au kuufanya usijali kabisa raha za dunia. Utalii wa aina hii ndio alioukataza Imam Ibnu Hanbal wakati alipoulizwa kama: Je ni bora utalii wa aina hiyo au bora ni kubakia katika mji?12

Kwa mantiki hiyo, Uislamu umekuja na mageuzi kwa kukataza utalii usio na malengo yanayokubaliwa na sharia, na badala yake ukaufungamanisha utalii na malengo mema yanayokubaliana na sharia. Malengo hayo ya utalii ni pamoja na haya yafuatayo:

3.1 Malengo ya Utalii katika Uislamu

3.1.1: Utalii kwa ajili ya ibada: Kama vile kwenda Hija

3.1.2: Utalii kwa ajili ya kutafuta elimu na maarifa: Ushahidi wake umo katika Aya ya 112 ya Sura ya A-Tawbah iliyotaja neno (السائحون) ambalo Imam Akramah amelifasiri kwa kusema “هم طلبة العلم” yaani hao ni wenye kutafuta elimu13. (Tafsiri ya Jamhuur ya السائحون ni الصائمين yaani wenye kufunga)

3.1.3: Utalii kwa ajili ya kupata mazingatio na kumbukumbu za matukio mbalimbali ya nyimati zilizopita: ((Sema: Tembeeni ulimwenguni, kesha mtazame ulikuwaje mwisho wa wanaokanusha))14 . Amesema Al-Kaasimy ya kuwa hao ni wenye kutalii katika miji kwa ajili ya kuona kumbukumbu na mabaki ya waliopita na kuzingatia utukufu wa Mwenyezi Mungu wa kufanya atakayo.15

3.1.4: Utalii kwa ajili ya kutangaza dini kama walivyofanya Masahaba wengi wa Mtume (SAW)

3.1.5: Utalii kwa ajili ya kushuhudia uumbaji wa Mwenyezi Mungu na kufurahia uzuri wa dunia ili uamshe imani sahihi ya dini na kupata maliwazo ya nafsi. ((Sema: Tembeeni katika ardhi na tazameni jinsi alivyoanzisha uumbaji; Kisha Mwenyezi Mungu ndiye anayeumba umbo la baadaye. Hakika Mwenyezi Mungu ni Muweza wa kila kitu))16

4.0 Hukmu ya Utalii katika Dini ya Kiislamu:

Watu wengi huuangalia utalii kuwa ni kinyume na sharia ya Kiislamu kwa kusisitiza kuwa unasababisha maovu na kumuasi Mwenyezi Mungu. Bila ya shaka mtazamo huu wa jumla utakuwa haujautendea haki utalii wala Uislamu. Kwa hakika utalii wenye kufuata misingi na miongozo inayokubaliwa na Uislamu huwa ni ibada na kwa hivyo huwa na manufaa makubwa kwa jamii. Kwa upande mwengine, utalii usiodhibitiwa na usio na mipaka hupelekea shari na madhara kwa jamii, na kwa hivyo chumo lote linalopatikana kwa utalii wa aina hii huwa ni chumo la haramu katika mtazamo wa Kiislamu.

Kwa mantiki hiyo, wanachuoni wa Kiislamu wamechambuwa muamala wa utalii na kusema kwamba utalii unaofuata vidhibiti vya kisharia unakubalika “مندوبة” katika Uislamu. Dkt. Hussein Hussein Shihata ambaye ni Mhadhiri katika Chuo Kikuu cha Al-Azhar cha huko Misri na pia ni mshauri wa mambo ya muamala wa fedha kwa mtazamo wa sharia ya Kiislamu anachambuwa hukmu hiyo kwa kusema: “Kuna Aya nyingi za Qur-ani zinazoelezea kukubalika kwa utalii katika Uislamu. Aya hizo ni pamoja na Aya ya 9 ya Sura ya Ar-ruum na Aya ya 13 ya Sura ya Al-hujraat. Aidha, kuna wanazuoni wengi waliokuwa wakisafiri kutoka sehemu moja hadi nyengine kwa lengo la kutafuta elimu. Kuna walimu “madua’at” waliokuwa wakitembelea miji mbalimbali kwa ajili ya kulingania Uislamu. Kuna watangazaji wengi wa dini “mujahidiina” waliokuwa wakiacha miji yao, mali zao na jamaa zao kwa ajili ya kunyanyua jina la Mwenyezi Mungu duniani. Kuna wafanya biashara waislamu waliokwenda nchi moja na nyengine kwa ajili ya biashara na kueneza neno la Mungu. Mifano yote hiyo inaashiria aina tafauti za utalii unaohimizwa na Uislamu kutokana na kubeba manufaa ya halali kwa Uislamu na Waislamu.

5.0 Hikma na Faida za Utalii unaokubalika katika Uislamu:

5.1: Utalii ni nyenzo za kusaidia malezi ya kiroho na kiimani kutokana na fursa inayopatikana ya kuzingatia kwa undani mandhari na ubunifu wa kipekee wa uumbaji wa Mwenyezi Mungu kama ilivyokuja katika Sura ya Al’imraan Aya ya 191.

5.2: Utalii ni nyenzo bora zinazosaidia kujuana na kutambuana baina ya wanaotalii na wanaopokea watalii. Aya ya 13 ya Sura ya Al-hujraat ni ushahidi wa hayo.

5.3: Utalii wa kidini ni nyenzo ya utekelezaji wa baadhi ya ibada kama vile ya Hija.

5.4: Utalii huenda ukawa unapelekea kueneza dini ya Mwenyezi Mungu “Tabliigh”

5.5: Utalii wa kibiashara ndio ulioeneza dini katika maeneo ya Afrika ya Mashariki na Mashariki ya Asia na kwa sababu utalii huo ulishikamana na tabia njema za Kiislamu na mwenendo ulio na mvuto kwa watembelewa.

5.6: Utalii wa “ukimbizi” na uhamiaji “Hijra” unaotokana na dhulma na ubabe wa uongozi wa nchi moja na kuelekea katika nchi ya amani na utulivu kama ilivyokuwa katika hijra ya Habasha na ya Madina ni utalii unaokubaliwa na Uislamu.

5.7: Utalii ni kisaidizi miongoni mwa visaidizi vinavyopelekea kupata kazi, kuchuma, kubadilishana taarifa, utaalamu na kukuza maendeleo.

5.8: Utalii wa kutafuta elimu unasaidia kujenga kada ya wasomi. Mtume S.A.W amesisitiza utalii wa aina hii kwa kusema: “اطلبوا العلم ولو في الصين

5.9: Utalii wa kuifurahisha roho na kuiliwaza unakuza malezi ya nafsi na kuupumzisha mwili. Mtume S.A.W amesisitiza utalii wa aina hii kwa kushauri yafuatayo: “روحوا عن أنفسكم ساعة بعد ساعة، فإن القلوب إذا كلت عميت17

6.0 Vidhibiti na Mipaka ya Utalii katika Uislamu

Kama tulivyokwisha kuona hapo kabla, utalii na shughuli za kitalii zitakuwa ni halali iwapo malengo yake na harakati zake zitakuwa ni za halali, kwa maana zinakubaliana na sharia na taratibu za Kiislamu. Kwa msingi huo ndio mana Uislamu ukaweka vidhibiti na mipaka ya utalii ifuatayo ili kuongoza shughuli na muamala wa kitalii:

6.1: Mipaka na vidhibiti vya Utalii

6.1.1: Utalii uwe wenye kulinda akili, nafsi, familia/jamii, mali na mazingira

6.1.2: Uwe katika nyanja za uhalali na zinazokubalika ikiwa ni katika vilaji, vinywaji, uvaaji, mazungumzo, tabia nk. Utalii bila ya kujali tabia njema za jamii husika unageuka na kuwa ufisadi na uchafu. Tabia zinazolindwa hapa ni kama vile: ukweli, uaminifu, mapenzi, mashirikiano, uwazi, ukarimu na kuzingatia maana ya udugu wa kweli. Fatwa nambari (332 / 26) ya “اللجنة الدائمة” inasema: “Haifai kufanya utalii katika maeneo yenye ufisadi na maovu; Hii ni kutokana na hatari iliyopo ya kuharibu dini na tabia njema; Kwa hakika Uislamu umekuja ili kukinga shari na visaidizi vyake vyote”. Fatwa nambari (224 / 26) iliyotolewa na Kamati hiyo inasema: “…Haifai kwa Muislamu anayemuamini Mwenyezi Mungu na kuiamini siku ya mwisho kushiriki katika utalii unaohamasisha, unaowepesisha na unaorahisisha kufanywa matendo maovu”18

6.1.3: Uwe unalinda na unahifadhi maadili, mila, utamaduni, mwenendo na vipaumbele vya jamii

6.1.4: Uwe unachangia uchumi na maendeleo ya mtu mmoja mmoja, jamii na Taifa.

6.1.5: Usiwe unamuingiza mtu au jamii katika kufanya dhambi, israfu au matumizi yasiyo ya msingi.

6.1.6: Usiwe unavunja utekelezwaji wa wajibu wa kidini na ibada kama vile Swala nk. Mtume S.A.W amesisitiza umuhimu wa kukipa kila kitu nafasi na hadhi yake inayostahiki: ((إن لنفسك عليك حقا، وإن لجسدك عليك حقا، وإن لزوجك عليك حقا، فاعط كل ذي حق حقه))19

6.1.7: Kuondosha dhana waliyonayo baadhi ya wadau wa utalii kwamba haiwezekani kuwa na utalii wenye tija bila ya kuwapo ulevi, kamari, maovu, uasharati, vinyago na masanamu, kutembea utupu, mchanganyiko usio na heshima baina ya wanaume na wanawake, kujifananisha na watalii kimavazi utembeaji, uzungumzaji nk.

Dhana ya kuwa utalii usio na mambo hayo unapunguza idadi ya watalii na maduhuli yanayotokana na utalii si dhana sahihi. Mwenyezi Mungu amewajibu wenye fikra hiyo kwa kuwaambia ((… Na ikiwa mnakhofia umasikini, basi Mwenyezi Mungu atakutajirisheni kwa fadhila yake akipenda. Hakika Mwenyezi Mungu ni Mwenye kujua Mwenye hikima))20Aidha Mtume S.A,W amewakumbusha Waislamu kuwa faida inayotokana na kazi ya haramu nayo ni haramu kwa kusema: ((إن الله إذا حرم شيئا حرم ثمنه))21

6.1.8: Kuondosha dhana waliyonayo baadhi ya Waislamu kwamba haifai kwa wasio Waislamu kufanya utalii katika nchi za Kiislamu isipokuwa katika “الحرمين الشريفين“. Kimsingi Uislamu haujakataza utalii wa aina hiyo, badala yake umewahimiza Waiislamu kumtendea wema na kumpa amani hadi atapoondoka nchini mtalii wa aina hiyo ambaye ameingia kwa kufuata taratibu za kisheria. La msingi ni kwamba mtalii huyo anatakiwa aheshimu mila, utamaduni, dini na imani za wenyeji.

7.0 Nchi za Kiislamu na Utalii

Kuna nchi 54 duniani ambazo zinajulikana kuwa ni nchi za Kiislamu; Nyingi ya nchi hizo zinapatikana katika maeneo yaliyo na vivutio vingi vya kitalii. Kutokana na nchi hizo kutambua umuhimu wake kijiografia na kiuchumi, zimekuwa zikijihusisha sana na biashara ya kitalii”22 hadi kupelekea nchi nyengine miongoni mwao kupata nafasi za juu za kufanikiwa kiuchumi na kushinda tuzo za kimataifa zinazozitambulisha kuwa zinafanya vyema katika uwanja huo muhimu unaochangia kukuza uchumi wa nchi zao na wa wananchi wao. Kwa mfano nchi za Kiislamu za Malaysia na Maldives ambazo zimekuwa na kauli mbiu za kiutalii za “Mtalii Rafiki” (Tourist Friendly) na “Muislamu Rafiki” (Muslim Friendly) zimefanikiwa sana kuwavutia watalii ambapo wengi wao walitoka katika nchi za Kiislamu na za Kiarabu pamoja na nchi nyengine za Ulaya.

Kwa upande mwengine, nchi za Uturuki na Malaysia zimefanikiwa kupata ushindi wa msimu wa Utalii wa mwaka 2001-2002. Wakati Uturuki ilifanikiwa kujinyakulia asilimia kumi (10%) zaidi ya watalii kutoka Ghuba ya Uajemi, Malaysia ilijiongezea asilimia kumi na moja (11%) zaidi ya watalii wanaotoka Bara Arabu23

Katika kuchambuwa ufanisi huo wa utalii katika nchi za Kiislamu, baadhi ya watafiti wamejaribu kuunganisha zoezi la kukua utalii katika nchi hizo na tukio la kigaidi la Septemba 11, 2011 huko New York Marekani.

Kwa mfano Al-Hamarneh na Steiner wanajaribu kukinaisha kwamba “…tukio hilo limekuwa ni kianzio muhimu cha mabadiliko ya muelekeo wa watalii. Watalii kutoka nchi za Kiislamu waliokuwa wakitembelea Marekani wamepungua kwa zaidi ya nusu. Nchi za Kiislamu zilizojitangaza vyema ziliweza kupokea watalii wengi zaidi kuliko ilivyokuwa hapo kabla; Hali hiyo iliwapelekea baadhi ya watafiti kuanza kuzungumzia aina nyengine ya Utalii waliyoiita “Utalii wa Kidini/Kiislamu” (Religious/Islamic Tourism) kutokana na Waislamu wengi kujishirikisha katika utalii”24 kwa kupendelea kuzuru katika nchi za Kiislamu na kufuata maadili ya Kiislamu. Katika utalii wa aina hii, watalii wanasafiri wakiwa na lengo la kumridhisha Mwenyezi Mungu kwa kuangalia utukufu wa uumbaji wake wa mazingira ya aina tafauti. Upande wa pili wa utalii wa aina hii huanza kwa lengo la kutembelea maeneo maalum ya historia na ibada lakini humalizikia katika sehemu ambazo haziambatani na ibada zenyewe lakini zinakubalika katika Uislamu.

Mfano mzuri ni ziara za kila mwaka zinazofanywa na mamilioni ya Waislamu kuzuru maeneo tafauti ya kihistoria ya Saudi Arabia, maeneo ambayo hayahusiani na Hija. Nchi hiyo hujikusanyia mamilioni ya Dola kwa utalii wa aina hii.

Mfano mwengine ni wa nchi ya Malaysia ambayo ni nchi ya Kiislamu ya Kusini Mashariki ya bara la Asia. Nchi hii imeweza kujitambulisha waziwazi katika dunia kwamba inafuata miiko ya Kiislamu katika kuendesha shughuli zake za utalii; Kwa mfano:

7.1: Baadhi ya Miiko ya Kiislamu ya kuendesha shughuli za Utalii

7.1.1: Vyumba vya hoteli viiwe na michoro inayoonesha upande wa Kibla.

7.1.2: Sehemu za mikusanyiko ya jumla zinatakiwa ziwe na huduma za ibada kama vile Misikiti, sehemu za kutilia udhu za wanawake na za wanaume.

7.1.3: Baadhi ya hoteli huwa na sehemu maalumu za stara hata kama ni mahodhi ya kuogelea kwa wanawake na kwa wanaume na kwa familia.

Uzowefu huu wa Malaysia umedhihirisha kuwa mara nyingi watalii wanaotoka nchi za Kiislamu huwa na manufaa zaidi katika nchi wanazotembelea kuliko watalii wanaotoka nchi za Ulaya na Marekani kwa sababu zifuatazo:

7.2: Manufaa za watalii wanaotoka nchi za Kiislamu

7.2.1: Mara nyingi huwa wanatoka na familia zao na kwa hivyo heshima ya kijamii huwapo zaidi

7.2.2: Matumizi yao ni makubwa zaidi hivyo pato la wananchi na nchi mwenyeji huongezeka

7.2.3: Ni wepesi wa kusaidia miundo mbinu ya kijamii kama uimarishaji wa misikiti, upatikanaji wa maji safi na salama ujenzi wa madrasa nk.

7.2.4: Maadili ya ulaji, unywaji, uvaaji na matembezi yao hukaribiana na ya nchi za Kiislamu wanazozitembelea

Licha ya kujitangaza kufuata maadili ya Kiislamu katika utalii wa Malaysia, Shirika la Utalii Duniani (WTO) lilieleza kuwa mnamo mwaka 2005, Malaysia imekuwa ni nchi ya 14 duniani kwa kupokea watalii wengi wa kimataifa. Watalii waliongezeka kutoka milioni 7.13 mwaka 1996 hadi milioni 17.55 mwaka 2006 ikiwa na wastani wa ukuaji wa kila mwaka wa asilimia 9.41%.25

Katika mkabala wa nchi 53 za Jumuia ya Madola, Malaysia inashika nafasi ya tatu katika ukuaji wa utalii ikizifuatia nchi za Uingereza na Canada. Hali hiyo imeifanya Malaysia Kuanzia mwaka wa 2005, kutegemea sana mapato na maduhuli ya shughuli za utalii katika uchumi wake na kuifanya sekta ya utalii iwe ni ya pili kwa kuiingizia fedha za kigeni ikiwa nyuma ya sekta ya viwanda”26

Kwa kufahamu umuhimu wa mchango wa utalii kwa maendeleo ya nchi za Kiislamu, Umoja wa nchi za Kiislamu duniani (OIC) unazihimiza sana nchi za Kiislamu kuiendeleza vyema sekta ya utalii ili kuongeza mapato ya nchi zao. Kuanzia mwaka 2000, Shirika la OIC limeshaitisha mikutano miwili ya mawaziri wanaohusika na utalii katika nchi za Kiislamu. Mikutano hiyo ilijikita katika kujadili ukuzaji wa utalii unaoambatana na ukuzaji wa tafiti, mafunzo, masoko na uimarishaji wa miundo mbinu. Wazungumzaji katika mkutano huo walitilia mkazo kuufanya utalii uwe ni ala ya kuhimiza mshikamano na umoja wa jamii za Kiislamu.27

Aidha mikutano hiyo ilijadili na kufikia maamuzi ya kuwa watalii wasio Waislamu wanakubalika katika nchi za Kiislamu na kwamba ipo haja ya kuitambuwa miiko na maadili ya (WTO) na taasisi nyengine zinazoshughulika na utalii. Mikutano hiyo ilihimiza kuanzishwa kwa safari za kitalii zitazohamasisha kutembelea sehemu zenye urathi wa Kiislamu.

Kwa upande wa pili, Benki ya Maendeleo ya Kiislamu (IDB), imetenga fungu maalumu la fedha linalosaidia kukuza vivutio vya utalii katika nchi hizo.28

8.0 Hitimisho

Waraka huu umeonesha kwa muhtasari mtazamo wa dini ya Kiislamu kuhusu Utalii. Waraka umebainisha kuwa utalii una asili katika sharia za Uislamu na unahimizwa sana katika mafunzo ya dini ya Kiislamu. Uislamu unahimiza kutembea katika nchi na kutembeleana kwa ajili ya kuelewana na kumuelewa zaidi Mwenyezi Mungu. Aidha Uislamu unasisitiza kuwa wenye mamlaka wana jukumu la kuratibu na kuongoza shughuli za utalii ambazo zinasaidia maendeleo ya jamii ya kiroho, kinafsi na kiuchumi kwa uwiano huku zikijali matumizi bora ya rasilimali na upatikanaji wa huduma za jamii kwa uadilifu na uhalali.

Dhana ya “utalii wa kidini” kama unavyofanyakazi hivi sasa katika baadhi ya nchi za Kiislamu ni dhana mpya. Hata hivyo baada ya kutafitiwa na kupimwa kwa vipimo vinavyokubalika katika Uislamu imeonekana kwamba una tija katika kutunza maadili, mazingira na maendeleo ya jamii.

Kwa upande mwengine ambao unahusiana na mazowea na tajiriba ya nchi zetu katika sekta za utalii kunajitokeza masuali ambayo bado inabidi yapatiwe majibu ili kuona kama utendaji wa sekta za utalii katika nchi zetu bado umo katika mstari unaostahiki. Masuali hayo ni pamoja na haya yafuatayo:

a. Ni yepi malengo ya utalii tulionao katika nchi zetu?

b. Ni kitu gani kinatiliwa mkazo zaidi katika utalii wa nchi zetu, ni kuimarisha uchumi pekee au ni pamoja na kukuza tabia na maadili?

c. Je kuna ushirikishwaji uliowazi wa washirika/wadau katika uendeshaji wa utalii katika nchi zetu?

d. Je dhana nzima ya utalii wa nchi zetu ina muelekeo wa kusaidia kuhifadhi maadili ya jamii kikweli kweli kuliko biashara au mambo mengine ya kiuchumi pekee?

e. Je muamala wa utalii na fedha zinazowekezwa katika miradi ya kitalii zinazokubalika kiislamu?

Pengine masuali haya si magumu kuyajibu isipokuwa naamini kwamba yana changamoto kubwa kwa waendeshaji wa sekta ya utalii walio Waislamu na kwa Waislamu ambao huenda wangependa pawe na nafasi ya mtazamo wa Uislamu wakati wa kushughulika na shughuli za kitalii.

1 W. H. Ingrams, Zanzibar its History and its people: (2007), 26

2 A guide to Zanzibar (1952), 4

3 A guide to Zanzibar (1961), iii

4 A guide to Zanzibar (1952), 126

5 Ibid, 8; (Rejeo hili pia limeelezea kuwa katika Sensa iliyofanyika mwaka 1948, Zanzibar ilionesha kuwa idadi ya watu wa Zanzibar mwaka huo ilikuwa ni (264,162)

6 Kjersti Larsen Noragric (1998), 1. A case study on Tourism, economic growth and Resource Management in Zanzibar, Tanzania.

7 ZNZ_Hotel_AND_GUEST_HOUSES, 2010

8 Abdulla Talib Abdulla (2001)

9 http://islamqa.info/ar/ref/87846 موقع الإسلام والجواب

10 المعجم الربي الأساسي، (2003)، 658

11 Dr. Ahmada Khatib (SUZA) interview, 2012

12 تلبيس إبليس (340)

13 الفتح القدير (2ظ408)

14 Sura ya Al-An’aam, 11

15 محاسن التأويل (16/225)

16 Sura ya Al-‘Ankabuut, 20

17 http://www.aldaawah.com/?p=1515د. حسين شحاتة: السياحة بضوابطها الشرعية مندوبة في الإسلام

18موقع الإسلام والجواب: حقيقة السياحة في الإسلام وأحكامها وأنواعها: 5

19 د. حسين حسين شحاتة: السياحة بضوابطها اشرعية مندوبة في الإسلام: 4

20 Sura ya At-tawba Aya 28

21 د. حسين حسين شحاتة: 5

22 Australian Journal of Basic and applied Sciences: Potential of Islamic Tourism Paper: (2011), 2

23 Robert Jesse (2011); Paper on “Religious Tourism – History repeated or historic change”

24 ibid

25 Ibid; Australian journal, 2

26 Australian Journal of Basic and applied Sciences (2001)

27 Ibid; 2

28 ibid

 

Muongozo

wa

SHUGHULI ZA ZAKA

ZANZIBAR

Umeandaliwa na

Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana

kwa kushirikiana na

Jumuiya na Taasisi za Kiislamu

Zanzibar

1432/2011

DIBAJI

Shukrani zote anastahiki Mwenyezi Mungu Mtukufu Mola wa viumbe vyote. Sala na Salaam zimshukie Mtukufu wa daraja, Mtume wetu na kigezo chetu, Nabii Muhammad (S.A.W). pamoja na wafuasi wake wote hadi kitakaposimama kiama. Ama baada ya hayo.

Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar inachukua juhudi kubwa ya kukuza uchumi na kupunguza umasikini kwa wananchi wake. Mipango na mikakati mingi imefanyika ikiwemo Dira 2020 na Mpango wa Kukuza na Kupunguza Umasikini Zanzibar (MKUZA). Utaratibu wa Zaka katika jamii ya Kiislamu ni msingi imara katika kufanikisha malengo ya mipango hii. Kupitia Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana na jumuiya na taasisi mbali mbali za Kiislamu za Zanzibar, imeonekana kuwa upo umuhimu mkubwa wa kujumuisha utaratibu wa Zaka katika juhudi hizo hasa kwa kuzingatia mazingira ya Zanzibar.

Jumuiya na Viongozi wa kidini wana nafasi kubwa zaidi ya kuendeleza utaratibu huu kwa kuweka mfumo mzuri wa Zaka ili ukidhi makusudio ya Sheria ya Kiislamu. Kwa mantiki hii, muongozo huu umetayarishwa ili kuwasaidia viongozi wa dini, Waislamu na wote wanaotaka kufaidika na utaratibu wa Muumba ili kuwa na elimu sahihi kuhusu Zaka kwa kulingana na wakati uliopo. Kufanya hivyo kutawasaidia wawe mstari wa mbele katika kuelimisha, kushajiisha, kusimamia na kutekeleza shughuli za Zaka ili itoe mchango wake katika juhudi za kukuza uchumi na kupunguza umasikini.

.

Hivyo muongozo huu ni wetu sote. Maelekezo yetu ya kuwataka watu wafuate miongozo ya Mwenyezi Mungu Mtukufu kwa kuwa wakweli, waaminifu, waadilifu, wenye upendo na huruma, lazima yaunganishwe na mikakati ya kukuza uchumi na kupunguza umasikini kupitia Zaka, sadaka na taratibu nyenginezo zilizowekwa na Uislamu.

Manufaa ya muongozo huu yatategemea kwa kiasi kikubwa jinsi waumini watakavyokuwa makini na kuufanyia kazi. Jukumu kubwa kwa waumini, Jumuiya na Taasisi za Kiislamu ni kuhakikisha kuwa muongozo huu unafanyiwa kazi ili kufikia lengo lililokusudiwa.

Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar kupitia Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana itahakikisha kwamba inawajengea uwezo wa kutosha wahusika wote ili waweze kuutumia muongozo huu kwa ufanisi mkubwa. Jitihada na mashirikiano yanahitajika ili kujenga jamii ya Wazanzibari iliyobora kiimani na kimaadili na wakati huo huo kufanikisha Mkakati wa Taifa wa Kukuza Uchumi na Kupunguza Umasikini.

.

Sh. Abdulla Talib Abdulla

Katibu Mtendaji,

Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana,

Zanzibar

SHUKRANI

Shukran zote anastahiki Mwenyezi Mungu Mtukufu kwa kutuwafikisha kuandaa Muongozo huu. Kwa kuitikia kauli ya Mtume (S.A.W): ((لا يشكر الله من لا يشكر الناس))“Hamshukuru Mwenyezi Mungu asiyewashukuru watu” (Imepokewa na Ahmad, Abu Daud na Ibnu Hiban); tunatoa shukrani zetu za dhati kwa Taasisi na Jumuiya za Kiislamu za Zanzibar, masheikh, wataalamu na waumini wote walioshiriki kwa namna yo yote ile katika kufanikisha kukamilika kwa Muongozo huu. Nafasi haitoshi kuwataja wote lakini Mwenyezi Mungu Mtukufu anawajua na ndiye atakayewalipa.

Tunaishukuru Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana na Wizara ya Katiba na Sheria kwa kuratibu suala hili la utayarishaji wa muongozo huu. Uandishi wa muongozo huu usingewezekana pasina juhudi kubwa zilizofanywa na Kamati ya Ushauri iliyowashirikisha: Sheikh Abdulla Talib Abdulla, Dr.Hamed Rashid Hikmany, Sheikh Ali Aboud Mzee na Sheikh Nassor Ameir Tajo. Aidha tunamshukuru Maalim Mohammed Ali Mohammed (Maalim Ugoda) kwa kazi ya kuhariri muongozo huu, na Shirika la Africa Muslims Agency kwa kufadhili uchapaji wake.

Tunakushukuruni nyote na kuthamini juhudi zenu zilizopelekea kukamilika Muongozo huu.Tunamuomba Mwenyezi Mungu Atupe tawfiki ya kuufanyia kazi.

Dr. Muhammad Hafidh Khalfan.

Mwenyekiti

Kamati ya Ushauri.

YALIYOMO

Dibaji…………………………………………………………………………………………………………………………1

Shukrani………………………………………………………………………………………………………………………..2Yaliyomo……………………………………………………………………………………………………………………..3

Ufupisho wa Maneno…………………………………………………………………………… ……………………………. …………6

Maana ya Maneno………………………………………………………………………………………………………………6

UTANGULIZI NA USULI

Historia ya Zaka Zanzibar…………………………………………………………………..…………………………………8

SURA YA KWANZA

Maelezo ya Zaka na Misingi yake………………………………………………………………………..…………12

Maana ya Zaka……………………………………………………………………………………………..…………12

Hukumu ya Zaka……………………………………………………………………………………………..……….12

Adhabu ya Asiyetoa Zaka…………………………………………………………………………………….……..12

Hekma ya Kufaradhishwa Zaka:……………………………………………………………………………….……13

Sharti za Kuwajibika kwa Zaka………………………………………………………………………………….…..14

Sharti za Mtoaji………………………………………………………………………………………………………..14

Sharti za Mali Inayotolewa Zaka…………………………………………………………………………………….15

Mali Zinazopaswa Kutolewa Zaka…………………………………………………………………………….….…16

Zaka ya Dhahabu na Fedha…………………………………………………………………………………………16

Dalili ya Kuwajibikiwa na Zaka………………………………………………………………………………………16

Sharti za Kuwajibika Zaka yake……………………………………………………………………………………..17

Kiwango cha Kutolewa Zaka…………………………………………………………………………………………17

Zaka ya Mapambo……………………………………………………………………………………………………17

Zaka ya Pesa (Shillingi, Dola, Yuro, Riyale nk)…………………………………………………………………..18

Hukumu Zinazoambatana na Zaka ya Dhahabu na Fedha……………………………………………………..18

Zaka ya Wanyama……………………………………………………………………………………………………19

Dalili ya Kuwajibikiwa na Zaka ya Wanyama……………………………………………………………………..19

Zaka ya Ngamia……………………………………………………………………………………………………….19

Zaka ya Ng’ombe……………………………………………………………………………………………………..20

Zaka ya Mbuzi na Kondoo ………………………………………………………………………………………….21

Hukumu ya Wanyama Wasiochungwa…………………………………………………………………………….21

Hukumu ya Wanyama wa Kazi……………………………………………………………………………………..21

Wanyama Wengineo…………………………………………………………………………………………………22

Hukumu Zinazoambatana na Zaka ya Wanyama………………………………………………………………..22

Zaka ya Mazao na Matunda ………………………………………………………………………………………..22

Aina ya Mazao na Matunda Yanayopaswa Kutolewa Zaka…………………………………………………….22

Wakati wa Kutolewa Zaka ya Mazao na Matunda……………………………………………………………….23

Kiwango cha Zaka ……………………………………………………………………………………………………23

Hukumu Zinazofungamana na Zaka ya Matunda na Mazao……………………………………………………23

Zaka ya Mali ya Biashara……………………………………………………………………………………….. ..25

Makusudio ya Mali hii na Dalili ya Kuwajibika Zaka……………………………………………………………..25

Namna ya Kuvitolea Zaka……………………………………………………………………………………………25

Zaka ya Mapato na Kitega Uchumi…………………………………………………………………………………25

Hukumu Zinazohusiana na Zaka ya Biashara…………………………………………………………………….25

Zaka ya Hisa na Hati za Hazina………………………………………………………………. …………………..27

Hisa na Hukumu yake ……………………………………………………………………………………………….27

Namna ya Kutoa Zaka ya Hisa………………………………………………………………………………………27

Hati za Hazina…………………………………………………………………………………………………………28

Hukumu ya Hati za Hazina na Namna ya Kuzitolea Zaka………………………………………………………28

Tofauti kati ya Hisa na Hati za Hazina…………………………………………………………………………….28

Zakatul-Fitri……………………………………………………………………………………………………………29

Hukumu yake………………………………………………………………………………………………………….29

Wakati wa Kuwajibika Kutolewa…………………………………………………………………………………….29

Kiwango Kinachotolewa………………………………………………………………………………………………29

Anayestahiki Kupewa Zakatul-Fitri………………………………………………………………………………….30

Mambo Muhimu ya Kuzingatia………………………………………………………………………………………30

SURA YA PILI

Kugawa na kuzalisha Mali ya Zaka ………………………………………………………………………………..32

Ugawaji wa Mali za Zaka…………………………………………………………………………………………….32

Wanaostahiki Kupewa Zaka…………………………………………………………………………………………32

Namna Zaka Inavyotolewa…………………………………………………………………………………………..33

Utoaji wa Zaka kwa Mali za Wakfu Maalumu…………………………………………………………………….35

Kuwekeza Katika Mali za Zaka……………………………………………………………………………………..36

Misingi ya Kisheria Katika Uwekezaji………………………………………………………………………………36

Kusaidia kwa Mkopo Nafuu …………………………………………………………………………………………36

Kodi ya Kufanyakazi………………………………………………………………………………………………….36

Kodi Inayomalizika kwa Kumilikisha………………………………………………………………………………..37

Kuingia Katika Ushirika………………………………………………………………………………………………37

Ushirika wa Kudumu………………………………………………………………………………………………….37

Ushirika Unaomalizika kwa Kumilikisha……………………………………………………………………………37

Kusaidia kwa Kufanya Biashara ya Pamoja (Mudharaba)………………………………………………………38

Mudharaba wa Kudumu……………………………………………………………………………………………..38

Mudharaba Unaomalizika kwa Kumilikisha……………………………………………………………………….38

Kusaidiwa kwa Mkopo Mwema(Qardhun-Hassan) ………………………………………………………………38

Miradi Inayostahiki Kupewa Kipaumbele ………………………………………………………………………….38

SURA YA TATU

Diwani ya Zaka………………………………………………………………………………………………………40

Muundo na Malengo ya Diwani. …………………………………………………………………………………..40

Dira ya Diwani……………………………………………………………………………………………………….41

Hatua za Ukusanyaji, Ugawaji na Uwekezaji…………………………………………………………………….42

Njia Zitakazotumika Katika Kukusanya Zaka…………………………………………………………………….42

Njia Zitakazotumika Katika Kugawa Zaka…………………………………………………………………………43

Kumbukumbu na Nyaraka Muhimu…………………………………………………………………………………43

Hitimisho……………………………………………………………………………………………………………….43

Viambatisho …………………………………………………………………………………………………………45

UFUPISHO WA MANENO

R.A Radhiyallahu Anhu (au anha kwa mwanamke)

S.A.W Salallahu Aleyhi Wasalam

S.W Subhaanahu Wataala

MAANA YA MANENO

Amil Anaefanya kazi ya kukusanya na kugawa Zaka.

Baitul-maal Hazina ya mali ya waislamu.

Binti labuni Ngamia jike alietimiza miaka miwili na kuingia wa tatu.

Binti makhadhiNgamia jike alietimiza mwaka mmoja na kuingia wa pili

Bodi Bodi ya Uongozi wa Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana.

Diwani Diwani ya Zaka.

Fat-wa Muongozo wa Kisheria kuhusu hukumu ya jambo.

Fisabilillah Kwa ajili ya Mwenyezi Mungu Mtukufu.

Gharim Aliyetopewa na madeni.

Hadithi Yaliyopokewa kutoka kwa Mtume katika kauli au kitendo au ikrari.

Hiba Ni kumgaia (kumtunuku) mtu kitu kwa ajili ya kujenga mapenzi baina yao.

Hiqqa. Ngamia jike alietimiza miaka mitatu na kuingia wa nne.

Ibnu Sabil Msafiri alieharibikiwa akawa hana cha jumfikisha anakokwenda wala anakotoka.

Ijmaa Makubaliano ya wanachuoni wote wa zama husika juu ya hukumu ya kisheria.

Jadhaa.Ngamia jike alietimiza miaka minne na kuingia wa tano.

Katibu Mtendaji Katibu Mtendaji wa Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana.

Kadhi wa Ruf Kadhi Mkuu, Naibu Kadhi Mkuu au Kadhi wa Rufaa Pemba.

Lajna Kamati.

Muallafa Mtu aliyeingia katika Uislamu na ikawa imani yake haijawa thabiti

Mudiri diwani Kiongozi wa diwani.

Niswabu Kiwango maalum kilichowekwa na Sharia.

Radhiyallahu Anhu Mwenyezi Mungu amridhie.

Riqaab Kumtoa mtu utumwani.

Sadaka Ni kumgaia (kumtunuku) mtu kitu kwa ajili ya kujikurubisha kwa Mwenyezi Mungu.

Salallahu Aleyhi Wasalam Sala na Salamu za Mwenyezi Mungu Mtukufu zimshukie.

Sharia Sheria ya Kiislamu.

Subhaanahu Wataala Aliyetakasika na Aliyemtukufu.

Sunna Yote yaliyothibiti kutoka kwa Mtume (S.A.W) kwa kauli, kitendo, ikrari au sifa.

Tabii Ng’ombe alietimiza mwaka na kuingia wa pili.

MusinnaNg’ombe alietimiza miaka miwili na kuingia watatu.

Wakfu Ni kufunga umiliki wa kitu na kuachia manufaa yake kwa jambo la kheri kwa

kutafuta radhi za Mwenyezi Mungu.

Waziri Waziri anaehusiana na sheria ya Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana.

UTANGULIZI NA USULI

HISTORIA YA ZAKA ZANZIBAR

Zaka ni moja kati ya nguzo tano za Kiislamu. Kwa msingi huo, historia ya shughuli za Zaka nchini mwetu inakwenda sambamba na kuingia kwa Uislamu hapa Zanzibar. Waislamu wa Zanzibar wamekuwa wakitoa na kupokea Zaka na sadaka tokea zamani ingawa utafiti wa kina juu ya suala hili haujafanyika.

Inasemekana kuwa mara nyingi masheikh ndio waliokuwa wakisimamia shughuli hizi za Zaka kwa kupiga hesabu zake, kukusanya na kugawa kwa wahusika. Zipo simulizi kuwa Makadhi Wakuu pia walisimamia shughuli za Zaka ingawa sheria maalumu iliyoongoza mambo ya Zaka haijulikani kama ilikuwepo au la.

Ili kuleta ufanisi katika shughuli za Zaka, aliyekuwa Rais wa Zanzibar na Mwenyekiti wa Baraza la Mapinduzi Alhajj Aboud Jumbe Mwinyi aliunda Kamati ya Zaka na Sadaka ya Zanzibar mwishoni mwa miaka ya sabiini. Kamati hii ilikuwa chini ya Kadhi Mkuu na katibu wake alikuwa ni marehemu Sheikh Mwarabu Khalfani, pia ilijumuisha maulamaa, wafanyabiashara na wasomi. Kamati ilifanya harakati nyingi za kheri; hata hivyo, utaratibu madhubuti wa Zaka haukuweza kusimamishwa.

Sheria namba 5 ya mwaka 1980 iliyoanzisha Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana iliweka moja kati ya majukumu ya Ofisi hii ni kusimamia shughuli za Zaka. Juhudi nyingi zilifanyika ili kuweka utaratibu mzuri wa kufanikisha mpango wa Zaka ikiwemo kuanzisha baitul-maal lakini mafanikio hayakuwa makubwa. Aidha ni watu wachache tu ndio waliokitumia chombo hicho kutoa Zaka huku wengi wao wakigawa wenyewe, wakiwatumia watu, maustadh na wanachuoni waliowaamini au hawakutoa kabisa. Pia utaratibu wa ugawaji katika Kamisheni haukueleweka na haukuzingatia makusudio ya Sharia bali iligaiwa kama sadaka nyenginezo ingawa yale makundi ya wanaostahiki kupewa Zaka yalizingatiwa kwa kiasi kikubwa.

Kwa mujibu wa sheria namba 2 ya 2007 iliyoanzisha upya Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana, suala la Zaka limepewa umuhimu zaidi. Sehemu ya Sita ya sheria hiyo vifungu namba 60 na 61 vimebainisha kuwa Kamisheni ina wajibu wa kusimamia shughuli za Zaka. Katika usimamizi huo Kamisheni imetakiwa kuhakikisha kuwa:-

  • Jamii kwa ujumla ina elimu sahihi na ya kutosha kuhusiana na mambo yote ya Zaka.

  • Mtu mwenye uwezo na anayetaka kutekeleza wajibu wa Zaka anasaidiwa ili atekeleze wajibu wake kama inavyoelekeza Sharia.

  • Mali za Zaka zinasimamiwa vyema na kutumika kwa kuzingatia Sharia na taratibu za kidini zilizopo; na

  • Taarifa za hesabu za Zaka zinatolewa kwa jamii mara kwa mara zikibainisha makusanyo na matumizi yake.

Kwa mujibu wa sheria hii taarifa zozote za Zaka zitakazowasilishwa Kamisheni kuhusiana na milki, mali, pesa au akaunti ya mtu ye yote zitahesabika kuwa ni siri kabisa. Hakuna Mamlaka yo yote isipokuwa Mahkama Kuu ya Zanzibar itakayokuwa na uwezo wa kuamuru kutolewa kwa taarifa hizo. Sheria hiyo imeweka wazi kuwa mtu ye yote atakayetoa taarifa hizo bila ya idhini ya Kamisheni atakuwa ni mkosa na akitiwa hatiani anaweza kutozwa faini isiyozidi shillingi milioni tano au kufungwa kwa muda usiozidi miaka miwili.

Kifungu cha 61 kinaipa uwezo Kamisheni kuunda chombo cha kusimamia shughuli hii ambacho kinaweza kuwashirikisha watu binafsi, makampuni, taasisi binafsi, jumuiya za kidini kwa namna ambavyo Kamisheni imeonelea iwe. Aidha Kamisheni imepewa uwezo wa kuiruhusu Jumuiya yo yote au Mfuko kukusanya au kugawa Zaka kwa Zanzibar nzima au katika eneo maalumu.

Ingawa Sheria hii ilianza kutumika mwaka 2007 lakini usimamizi wa Zaka haukupewa msisitizo na umuhimu unaostahiki. Utoaji wa Zaka kwa kiasi kikubwa unaonekana kuwa ni shughuli binafsi na ya hiari. Zipo taasisi na jumuiya nyingi za Kiislamu zinazokusanya na kugawa Zaka lakini mara nyingi shughuli hii hutajwa tu kuwa ni miongoni mwa malengo ya Jumuiya hizo. Aidha watoaji na wanufaika wa Zaka hizo aghalabu huwa ni wale wale watu walio karibu na jumuiya au taasisi hizo. Taarifa na kumbukumbu za utoaji na upokeaji huu pia huwa hazipatikani.

Wapo watu binafsi ambao pia wanafanya shughuli za kukusanya na kugawa Zaka katika utaratibu ambao mara nyingi unakuwa na dosari kadhaa. Kimsingi hali hii ni kinyume na lengo la Zaka. Vile vile wapo Waislamu wanaotoa mamilioni ya pesa katika sadaka lakini hakuna senti tano wanayoitoa katika Zaka. Kama ambavyo wapo wanaotolea Zaka shilingi elfu kumi waliyodunduliza kwa mwaka mzima katika kipindi hiki ambacho fedha inayopaswa kutolewa (niswabu) inazidi 6,800,000/-.

Mwanzoni mwa mwaka 2011 zilianza kusajiliwa jumuiya makhsusi zisizo za kiserikali zenye lengo la kutoa elimu ya Zaka na sadaka, kukusanya na kugawa Zaka na sadaka ndani ya Zanzibar na kushiriki katika kutoa huduma za kijamii na misaada ya kibinadamu ili kunyanyua hali za wanajamii. Jumuiya kama hizi zinapaswa kuomba leseni ya kufanya shughuli hizo Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana ili ziweze kufanya shughuli zake kisheria.

Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar yenye mfumo wa Umoja wa Kitaifa chini ya uongozi wa Alhajj Dr Ali Mohammed Shein imekuja na azma kubwa ya kuiweka ibada ya Zaka pahala pake inapostahiki. Utafiti wa awali uliofanyika ulibaini kuwa ingawa wapo baadhi ya watu wanaotoa Zaka katika nchi yetu, lakini idadi yao bado ni ndogo na utoaji wao umekuwa hauleti tija wala kukidhi mahitaji na malengo ya kisharia. Sababu kuu zilizopelekea hali hiyo ni :-

  1. Kukosekana kwa elimu ya kutosha kwa Watoaji, Wapokeaji, Taasisi na Jumuiya za Kiislamu na watu wanaokusanya na kugawa Zaka.

  2. Kutokuwepo chombo madhubuti chenye kuaminika na chenye uwezo wa kuelimisha, kukusanya, kugawa na kuratibu shughuli za Zaka kwa mujibu wa mahitaji ya wakati tulionao.

Ili kutekeleza azma hii ya Serikali na kukabiliana na changamoto zilizopo, Wizara ya Katiba na Sheria kupitia Kamisheni ya Wakfu ilifanya yafuatayo:-

  1. Kufanya mazungumzo na watu binafsi, Taasisi na Jumuiya za Kiislamu hususan zinazokusanya na kugawa Zaka ili kupata maoni yao kuhusu namna bora ya usimamizi wa Zaka na uanzishwaji wa Diwani ya Zaka.

  2. Kuandaa rasimu ya Muongozo wa kutolea Elimu ya Zaka ili uweze kutumiwa katika maeneo yote ya jamii yetu ikiwemo misikitini, madrasa, vyombo vya habari, ana kwa ana na mtu kujisomea mwenyewe.

  3. Kukusanya maoni na ushauri wa waumini, wanachuoni, wasomi, Jumuiya na Taasisi za Kiislamu kuhusiana na Muongozo wa Elimu ya Zaka ili kuufanya uwe bora zaidi na unaoendana na mahitaji ya wakati tulionao.

  4. Kuunda timu ya washauri iliyoshirikisha watu wanaoaminika na wenye taaluma na uzoefu wa kutosha katika Sharia, Fedha na Uchumi.

  5. Kuweka utaratibu wa kuundwa Diwani ya Zaka, kupendekeza muundo wake na kubuni njia za namna itakavyoshiriki katika Mkakati wa Taifa wa Kukuza Uchumi na Kupunguza Umasikini.

  6. Kuendelea kuhamasisha makundi mbali mbali ili wakubaliane na fikra ya kuundwa kwa Diwani ya Zaka na kushiriki kikamilifu katika ibada hii.

Suala la Zaka limekusanya mambo mengi yakiwemo ya kiroho, kiimani na taaluma ya kina ya Sharia za Kiislamu na mambo ya kiuchumi. Aidha uelimishaji wa Zaka inabidi ufanyike kwa upana zaidi ili kila mtu aweze kufikishiwa ujumbe. Kwa mashirikiano ya dhati ya kila mmoja na waumini inawezekana kuunda utaratibu huu ambao utasaidia sana jamii katika kutuletea kheri za dunia na akhera.

SURA YA KWANZA

MAELEZO YA ZAKA NA MISINGI YAKE

Maana ya Zaka

Zaka ni neno lenye asili ya kiarabu na maana yake inakusanya ziada, baraka na usafi. Ama kisharia ni jina linalotumika kwa mali maalumu inayotolewa na mtu maalumu kwa kundi maalumu baada ya kufikia kiwango maalumu kwa kuambatana na nia na shuruti maalumu .

Hukumu ya Zaka

Zaka ni moja kati ya nguzo tano za Kiislamu, hivyo ni fardhi kutolewa na kila Muislamu, mwenye kumiliki mali iliyofikia kiwango umiliki uliotimia kisharia. Dalili ya ulazima wake ni kauli yake Mwenyezi Mungu Mtukufu :{وأقيموا الصلاة وءاتوا الزكاة} ((Na simamisheni Sala na toweni Zaka)) [Suratul Baqara aya ya 43]. Katika sunna kuna hadithi nyingi ikiwemo hadithi iliyopokelewa na Imam Bukhari na Muslim isemayo:

[بني الإسلام على خمس] – وذكر منها– [وايتاء الزكاة]“Umejengwa Uislamu kwa mambo matano…”na ikatajwa kati ya hayo “na kutoa Zaka“. Wanachuoni wote wanakubaliana juu ya ulazima huu, kiasi cha Khalifa Abubakar Siddik (R.A) kusema: (والله لو منعوني عقالا كانوا يؤدونه على عهد رسول الله لقاتلتهم عليه) “Wallahi lau kama watanizuilia kamba ya ngamia (kigwe) ambayo walikuwa wakiitoa katika zama za Mtume (S.A.W) basi ningeliwapiga vita kwa hilo”(Imepokewa na Bukhari, Muslim, Tirmidhiy na Nasai). Hakuna sahaba ye yote aliyempinga kwa kauli hiyo, hivyo ikahesabiwa kuwa ni Ijmaa.

Adhabu ya Asiyetoa Zaka

Muislamu ye yote anayemiliki mali ambayo inafikia kiwango cha kutolewa Zaka na akawa haitolei kwa makusudi wala hakuusia kutolewa mpaka akafa, basi Mwenyezi Mungu Mtukufu amemuandalia adhabu inayoumiza kama alivyosema kwenye Kurani tukufu:

}والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله فبشرهم بعذاب أليم، يوم يحمى عليها في نار جهنم فتكوى بها جباههم وجنوبهم وظهورهم هذا ما كنزتم لأنفسكم فذوقوا ما كنتم تكنزون{

((Wale ambao wanakusanya dhahabu na fedha na wala hawazitowi katika njia ya Mwenyezi Mungu basi wape habari za adhabu inayoumiza (ambayo wameandaliwa). Siku (mali zao) zitakapotiwa katika moto wa Jahanamu na kwazo vikachomwa vipaji vyao vya nyuso na mbavu zao na migongo yao (huku wanasimbuliwa kwa kuambiwa) Haya ndio yale mliyojilimbikizia kwa ajili ya nafsi zenu basi onjeni (adhabu ya) yale mliyokuwa mkiyakusanya)) [Suratul Tawba aya ya 34 na 35].

Katika hadithi iliyosimuliwa na Abu Hureira (R.A), Mtume SAW amesema:

]من آتاه الله مالا فلم يؤد زكته مثل له يوم القيامة شجاع أقرع له زبيبتان يطوقه يوم القيامة ثم يقول أنا مالك أنا كنزك[ ثم تلا النبي – صلى الله عليه وسلم }ولا يحسبنَ الذين يبخلون بمآ ءاتاهم الله من فضله هو خيرا لهم بل هو شر لهم سيطوقون ما بخلوا به يوم القيامة…{

Yule ambaye Mwenyezi Mungu atampa mali na akawa hakuitolea Zaka yake, basi itamjia siku ya kiama katika sura ya Shujaa Akraa (nyoka mkubwa na mwenye sumu kali) ana nukta mbili nyeusi juu ya macho yake (nayo nia alama ya nyoka wabaya) amzonge shingoni (amuadhibu) siku ya kiama … kisha amwambie mimi ni mali yako mimi ni hazina yako”. Kisha Mtume S.A.W akasoma ((Wala wasidhani wale ambao wanafanya ubakhili katika aliyo wapa Mwenyezi Mungu katika fadhila zake kuwa ni kheri yao. Bali hiyo ni shari kwao watafungwa kongwa (minyororo ya shingo) za yale waliyoyafanyia ubakhili siku ya kiama)). [Suratu Ala Imran aya ya 180] (Hadithi ameipokea Bukhari na Nasai).

Hii iliyotajwa ni adhabu ya akhera, lakini kwa upande wa dunia pia kuna adhabu nyingi zikiwemo kupungukiwa na baraka, neema na kheri katika hiyo mali na maisha kwa ujumla. Amesema Mtume S.A.W :

[ولم يمنعوا زكاة أموالهم إلا منعوا القطر من السماء ولولا البهائم لم يمطروا] “Na wala hawatozuia Zaka ya mali zao ila watazuiliwa mvua (ya kheri) na lau kama si wanyama basi wasingenyeshewa na mvua”. (Imepokewa na Ibnu Majah na Hakim).

Hekma ya Kufaradhishwa Zaka

Kufaradhishwa kwa Zaka kuna hekma nyingi zikiwemo hizi zifuatazo:-

  1. Hakika kupenda mali ni sifa ya mwanadamu ambayo inaweza kumpelekea kuwa mtumwa wa matamanio ya kukusanya na kushikilia mali kwa kila hali. Hivyo imefaradhishwa Zaka ili kuisafisha nafsi na uchafu wa ubahili, tamaa na kupenda dunia. Amesema Mwenyezi Mungu Mtukufu: {خذ من أموالهم صدقة تطهرهم وتزكيهم بها} ((Chukua katika mali zao sadaka (Zaka ili) uwasafishe na uwatakase kwa ajili ya hizo)) [Suratul Tawba aya ya 103].

  1. Kutoa Zaka kunajenga mahusiano bora ya kijamii na mapenzi kwa sababu nafsi ya mwanadamu imejengwa kimaumbile kumpenda yule anayemfanyia wema. Hivyo kupitia Zaka Waislamu wataishi hali ya kuwa wanapendana na wameshikana kama jengo madhubuti ambalo kila sehemu inaipa nguvu nyenzake.

  1. Kutoa Zaka kunapelekea kuhakikisha maana ya ibada, kunyenyekea na kujisalimisha kulikotimia kwa Mola wa viumbe vyote. Tajiri anapotoa Zaka ya mali yake huwa anatekeleza amri ya dini, pia ni katika kumshukuru Mwenyezi Mungu Mtukufu kwa neema aliyomruzuku. Mwenyezi Mungu Mtukufu anasema: { لئن شكرتم لأزيدنكم} ((Mkinishukuru basi nitakuzidishieni)) [Suratul Ibrahim aya ya 7].

  1. Zaka inapelekea ustawi wa jamii na kupunguza tofauti baina ya makundi ya watu kwa kurahisisha mzunguko wa mali na kupelekea makundi ya wanyonge kupata rasilimali. Anasema Mwenyezi Mungu Mtukufu: {كي لا يكون دولة بين الأغنياء منكم} ((Ili (mali) isiwe ikizunguka baina ya matajiri tu miongoni mwenu)). [Suratul Hashri aya ya 7].

Sharti za Kuwajibika kwa Zaka

Ili Zaka iwe ni sahihi ni lazima zipatikane sharti maalumu ambazo zinahusiana na mtoaji na nyengine zinahusiana na mali inayotolewa.

  1. Sharti za Mtoaji

Wamewafikiana Wanachuoni kuwa hakika ya Zaka ni wajibu kwa Muislamu, aliye baleghe, mwenye akili timamu na mwenye kuimiliki mali umiliki uliokamilika. Asili ya mali ni ya Mwenyezi Mungu Mtukufu kama alivyosema: { وآتوهم من مال الله الذي آتاكم} ((Na wapeni katika mali ya Mwenyezi Mungu aliyokupeni)) [Suratun Nur aya ya 33]. Hata hivyo, Yeye (S.W) ndie aliyeiumba na akawaruzuku waja wake kwa njia mbali mbali. Pamoja na sharti hizo kuna mambo yafuatayo ni muhimu kuyazingatia:-

  1. Kauli iliyo sahihi kuhusiana na mtoto mdogo au mgonjwa wa akili, ni kuwa Zaka inakuwa ni lazima katika mali zao na watatolewa na mawalii wao. Hii ni kwa sababu Zaka ni haki iliyofungamana na mali ya Muislamu na sio dhima (nafsi) yao.

  1. Kwa upande wa madeni, kauli iliyo sahihi ni kuwa Zaka inamuwajibikia mkopeshaji kwa sababu yeye ndiye mmiliki halisi wa mali, hata kama hawezi kuitumia mali hiyo kwa vile imo mikononi mwa mkopeshwaji. Zaka ya deni itawajibika pale mkopeshwaji anapokuwa yumo katika ahadi ya kulipa. Ama mkopeshwaji anapofilisika na ikawa haitarajiwi kulipa au akawa mgumu wa kulipa bila ya sababu zinazokubalika kisheria, hapo mkopeshaji anaweza kusimamisha kuitolea Zaka mali hiyo mpaka atakapolipwa.

  2. Iwapo watu watashirikiana katika mali kiasi cha kuhesabika mali ile kuwa ni moja (kwa mfano mali ya ushirika), basi mali hiyo itawajibikiwa na Zaka ikifikia kiwango hata kama fungu la kila mmoja halijafikia kiwango cha Zaka. Hali hii ni sawa kama ushirika huo ni kwa urithi, biashara au umoja.

  1. Mali za umma mfano mali za Serikali, mali zilizomo katika Baytul- Mali huwa hazitolewi Zaka kwa sababu hakuna anaezimiliki umiliki uliokamilika.

  1. Mali zilizowekwa wakfu kwa kundi kubwa maalumu mfano, masikini, mayatima, misikiti, madrasa huwa hazitolewi Zaka kwa vile wao wanamiliki manufaa tu na hawaimiliki mali ama anapowekewa mtu mmoja makhsusi kwa mfano wakfu wa mtoto mmoja tu maalumu hapo utatolewa Zaka.

  1. Pesa wanazohifadhiwa wafanyakazi katika mifuko maalumu mfano Mfuko wa Hifadhi ya Jamii zitaangaliwa hali ya mfuko.Iwapo pesa hizo zinahesabika kuwa ni haki halisi ya wanachama na wanaweza kuzitumia basi italazimika kutolewa Zaka ama ikihesabiwa muwa ni manufaa tu wanayopewa na Serikali au mashirika wanaweza kuzifuta wakati wowote basi itakuwa hawazimiliki na hapo haitolazimu kuzitolea Zaka.

  1. Mali ya haramu kama vile ya wizi, unyang’anyi, rushwa na riba huwa hazitolewi Zaka kwa sababu aliezishikilia si zake kisheria na Uislamu unamtaka azirejeshe kwa mwenyewe.

  1. Inasisitizwa kuwa mtoaji atie nia kuwa anatoa Zaka iliyo lazima kwake wakati wa kuitoa. Amesema Mtume (S.A.W): [ إنما الأعمال بالنيات وإنما لكل امرإ ما نوى] “Bila shaka kila amali inafungamana na nia. Na hakika hila mtu (hulipwa) kwa lile alilonuia” (Wamewafikiana Bukhari na Muslim). Hivyo mtu akitoa bila ya kunuia kuwa anatekeleza fardhi ya Zaka haitotosheleza kuwa ametoa Zaka.

  1. Sharti za Mali inayotolewaZaka

Mali inayotolewa Zaka ni lazima itimize masharti yafuatayo:-

  1. Namaa: Mali iwe inaweza kuzidi kwa kuzaliana au kwa faida ya kibiashara au kiufundi au iwe inayoweza kuongezeka kihukumu kama vile dhahabu, fedha na fedha za makaratasi ambayo huweza kuongezeka kwa njia ya biashara. Sharti hili linazitoa mali zinazotumika kwa kujinufaisha tu na sio kwa uzalishaji mfano nyumba ya kuishi, kipando, chakula na zana za kufanyia kazi.

  1. Niswaab: Kufikia kiwango maalumu ambacho kimewekwa na Sharia ya Kiislamu kwa kila fungu la mali katika mali zinazotolewa Zaka kama ilivyobainishwa na Mtume (S.A.W).

  1. Hawlaanil hawl. Iwapo mali imefikia kiwango na ikapitiwa na mwaka wa Kiislamu (Hijiria) basi huwajibikiwa kutolewa Zaka. Hii ni kwa hadithi ya Mtume (S.A.W) aliposema:[لا زكاة في مال حتى يحول عليه الحول] “Hamna Zaka katika mali mpaka ipitiwe na mwaka”. (Imepokewa na Maliki na Darakutniy). Katika sharti hili hayaingii matunda na nafaka kwani hivyo hutolewa Zaka wakati wa mavuno kama alivyosema Mwenyezi Mungu Mtukufu: {وآتوا حقه يوم حصاده} ((Na toeni haki yake siku ya kuvunwa kwake)) [Suratul An-am aya ya 141].

Mali Zinazopaswa Kutolewa Zaka

Tunapoangalia katika Kurani tukufu tutakuta kuwa Zaka imezungumzwa bila ya kuelezwa masharti yake kwa urefu. Mengi ya hayo yanapatikana kwa kina katika Sunna za Mtume Muhammad (S.A.W). Kadhalika yapo machache yaliyothibiti katika makubaliano na ijitihadi za wanachuoni. Mali zinazotolewa Zaka kwa ujumla ni dhahabu, fedha, mazao, matunda, mali ya biashara, madini na mali zinazopatikana katika ardhi. Mali nyenginezo zimetajwa kwa ujumla wake pale aliposema Mwenyezi Mungu Mtukufu: {خذ من أموالهم صدقة تطهرهم وتزكيهم بها} ((Chukua katika mali zao sadaka (Zaka) ili uwasafishe na uwatakase kwayo)) [Suratul Tawba aya ya 103].

Zifuatazo ni aina za mali zinazopaswa kutolewa Zaka kwa mujibu wa Sharia ya Kiislamu:-

  1. Zaka ya Dhahabu na Fedha

Aina ya kwanza ya mali inayopaswa kutolewa Zaka ni madini ya dhahabu na fedha

Dalili ya Kuwajibikiwa na Zaka

Dhahabu na fedha ndio msingi wa harakati za kibiashara baina ya watu. Kwa maana hiyo vitu hivi ndio asili ya pesa na mali, na ndio sababu ikawajibishwa kutolewa Zaka. Amesema Mwenyezi Mungu Mtukufu: {والذين يكنزون الذهب والفضة ولا ينفقونها في سبيل الله فبشرهم بعذاب أليم((Na wale wanaokusanya dhahabu na fedha na wala wakawa hawazitoi katika njia ya Mwenyezi Mungu basi wabashirie adhabu inayoumiza))[Suratul Tawba aya ya 36]. Mwenyezi Mungu Mtukufu ameifanya sababu ya kupata adhabu kwa mtu ni kutokutowa Zaka ya dhahabu na fedha alizozikusanya. Aidha amesema Mtume (S.A.W): ]ما من صاحب ذهب ولا فضة لا يؤدي منها حقها إلا إذا كان يوم القيامة صفحت له صفائح من نار فأحمي عليها في نار جهنم فيكوى بها جنبه وجبينه وظهره .[

Hakuna mwenye kumiliki dhahabu wala fedha na akawa hatoi haki yake ila itakapofika siku ya kiama atavikwa shaba ya moto akokotwe kwayo katika moto wa Jahannamu na achomwe kwayo ubavu wake na paji lake la uso na mgongo wake“. (Imepokewa na Muslim na Bayhakiy) Kadhalika Wanachuoni wamekubaliana kuhusu ulazima wa kutoa Zaka hii na kuhesabiwa kuwa ni ijmaa.

Sharti za Kuwajibika Zaka yake

Ili mtu alazimike kuitolea Zaka dhahabu na fedha ni lazima zipatikane sharti tatu zifuatazo:-

  1. Kufikia kiwango (Niswaab).

  2. Kupitiwa na mwaka (Hawalaanil hawl).

  3. Kuwa na umiliki uliokamilika (Milki taam).

Kiwango cha Kutolewa Zaka

Mtume (S.A.W) ametaja kiwango cha Zaka ya dhahabu na fedha pale aliposema:

[ليس فيما دون خمس أواق صدقة وليس فيما دون عشرين مثقالا صدقة] “Hapana chini ya wakia tano sadaka na hapana chini ya mith-qala ishirini sadaka”. (Imepokewa na Ahmad, Bukhari na Muslim). Hivyo kiwango cha Zaka ni takriban gramu 85 za dhahabu au gramu 595 za fedha. Dhahabu na fedha zinapofikia kiwango cha Zaka huwajibika kutolewa robo ya fungu la kumi ambazo ni sawa na asilimia mbili na nusu (2.5%).

Zaka ya Mapambo

Wamekubaliana wanachuoni kuwa mapambo ya dhahabu na fedha ambayo ni haramu kuyatumia basi yanalazimika kutolewa Zaka. Baadhi ya wanachuoni wanawajibisha Zaka katika mapambo ya dhahabu na fedha. Miongoni mwa dalili walizozitoa katika kuthibitisha hayo ni hadithi iliyopokelewa kutoka kwa Bibi Aysha (R.A) amesema:

(دخلت على رسول الله صلى الله عليه وسلم وفي يدي فتخات من ورق، أو قالت من ذهب، فقال: ما هذا؟ فقالت: أتزين لك بهن، فقال: أتؤدين زكاتهن؟ قالت:لا. قال: حسبك من النار)

” Nimeingia kwa Mtume (S.A.W) na mkononi mwangu mna bangili (au pete kubwa) za fedha – Au alisema dhahabu-. Akasema: Nini hii? Nikajibu ninazitumia kwa kujipamba kwa ajili yako. Akasema “Jee unavitolea Zaka yake”. Nikajibu: Hapana. Akasema “Basi vinakutosha (kukuingiza) katika moto”. (Imepokewa na Abu Daud, Darakutniy, Hakim na Bayhakiy).

Hata hivyo mwanamke yuko katika hiyari; akitaka atatoa Zaka katika sehemu ya mapambo yake baada ya kuyapima au atatoa kima chake kwa asilimia 2.5.

Mapambo yatalazimika kutolewa Zaka yakiwa na moja ya hali zifuatazo:-

  1. Yawe yamekusudiwa kuhifadhi mali (imekusudiwa kuweka akiba).

  2. Yawe yamefanywa vyombo kama vile sahani, vikombe na upanga.

  3. Matumizi yasiyofaa mfano mwanamme kujiwekea mapambo ya kike kama vile cheni na lakti.

  4. Anayojipamba kwayo mwanamke katika mapambo ya wanaume kama upanga na jambia.

Zaka ya Pesa ( mfano wa Shilingi, Dola na Riyale )

Sarafu na karatasi zenye thamani ya mali zinapofikia kiwango na kupitiwa na mwaka basi huwajibika kutolewa Zaka. Hii ni kwa sababu vitu hivyo vinasimama sehemu ya dhahabu na fedha kwa vile ni njia ya kubadilishana manufaa, na hutimia kwazo kuuza na kununua. Aidha hufanywa ni sababu ya kutimiza haki, kufidia dhulma na manufaa mengineyo. Hivyo inasihi kupanga Zaka ya pesa kwa kipimo cha dhahabu au kwa fedha. Wahakiki wengi wanapendekeza itumike dhahabu kwa kujua kiwango halisi cha pesa (niswaab) kwa sababu katika zama hizi ndiyo inayotumika kupima thamani ya vitu.

Hivyo mtu anapotaka kujua kama mali yake imefikia au haijafikia kiwango cha Zaka itambidi aulize thamani ya gramu 85 za dhahabu kwa mujibu wa thamani ya soko ilivyo kwa wakati huo. Kiwango anachotoa ni kwa hesabu ifuatayo:-

(Thamani ya MALI x 2.5% = ZAKA). Mfano anamiliki shillingi 10,000,000 atazidisha mara 2.5 na atapata jawabu la 25,000,000 kisha atagawa kwa 100. Jawabu atakalolipata litakuwa ndio kiwango kinachomlazimu kutoa. Kwa hapa kiwango hicho kitakuwa ni shillingi 250,000.

Hukumu Zinazoambatana na Zaka ya Dhahabu na Fedha

Zifuatazo ni hukumu zinazoambatana na Zaka ya Dhahabu na Fedha:-

  1. Madini yo yote yasiyokuwa dhahabu na fedha kama vile lulu, marijani, almasi na yakuti huwa hayatolewi Zaka ila yanapouzwa na hapo huingia katika Zaka ya mali ya biashara.

  2. Mtu anapokuwa na dhahabu, fedha na pesa huweza kuchanganywa zote kwa pamoja katika kuangalia niswabu (kiwango) kwa sababu vyote ni jinsi moja ya vitu vya thamani.

  3. Ikiwa mtu anatoa kima (yaani pesa) katika Zaka ya dhahabu au fedha aliyonayo, utoaji huo hautapunguza thamani ya dhahabu na fedha zilizobakia. Kwa hivyo itamlazimu kila mwaka aitowe kwa mujibu wa kima chake halisi.

  4. Mali inayotolewa Zaka baada ya kufikia kiwango huchanganywa na mali nyengineyo na sio kila mali kufikia mwaka wake.

  1. Zaka ya Wanyama

Wanyama wanaokusudiwa katika hesabu ya Zaka ni ngamia, ng’ombe, kondoo na mbuzi. Wanyama wote hawa wanapaswa kutolewa Zaka kwa makubaliano ya wanachuoni wote.Masharti ya ujumla kwa Zaka ya wanyama na haya yafuatayo:-

  1. Wafikie Kiwango.

  2. Wapitiwe na mwaka.

  3. Wawe ni wanaochungwa.

Dalili ya Kuwajibikiwa na Zaka ya Wanyama

Kuhusiana na Zaka ya ngamia imethibiti kuwa amesema Mtume (S.A.W):[ليس فيما دون خمس ذود صدقة ]

“Hakuna chini ya ngamia watano sadaka.” (Wamewafikiana Bukhari na Muslim). Ama dalili ya Zaka ya n’gombe imechukuliwa kutokana na hadithi ya Abu Dhari (R.A) kuwa Mtume (S.A.W) amesema:

]والذي نفسي بيده ما من رجل تكون له إبل أو بقر أو غنم لا يؤدي حقها إلا أتي بها يوم القيامة أعظم ما تكون و أسمنه تطؤه بأخفافها وتنطحه بقرونها كلما جازت أخراها وردت عليها أولها حتى يقضى بين الناس[

Naapa kwa yule ambaye nafsi yangu imo mikononi mwake hakuna mtu ye yote ambaye atakuwa na ngamia au ng’ombe au kondoo na akawa hatoi haki yake isipokuwa watatolewa siku ya kiama wakiwa wakubwa na wanene kabisa na wawe wanamtimba kwa miguu yao na wanamchoma kwa pembe zao, kila anapomalizika wa mwisho wao huanza tena wa mwanzo wao mpaka watu watakapohukumiwa.” (Imepokewa na Bukhari, Muslim, Tirmidhiy, Nasai na Ibnu Majah). Vile vile imesimuliwa kuwa Mtume (S.A.W) amesema:[ليس فيما دون أربعين شاة صدقة] ”Hakuna chini ya kondoo arubaini sadaka.”

Zaka ya Ngamia

Ngamia wataanza kutolewa Zaka wakifikia watano. Utoaji wake utatofautiana kwa kutegemea idadi ya ngamia wenyewe kama ifuatavyo:-

  1. Zaka ya ngamia waliokuwa chini ya idadi ya mia na ishirini ni kama ifuatavyo:-

– kutoka 5 hadi 9 patatolewa mbuzi mmoja (asiepungua umri wa mwaka mmoja).

– kutoka 10 hadi 14 patatolewa mbuzi wawili.

– kutoka 15 hadi 19 patatolewa mbuzi watatu.

– kutoka 20 hadi 24 patatolewa mbuzi wanne.

– kutoka 25 hadi 35 patatolewa binti makhadhi.

– kutoka 36 hadi 45 patatolewa binti labuni .

– kutoka 46 hadi 60 patatolewa hiqqa.

– kutoka 61 hadi 75 patatolewa jadhaa.

– kutoka 76 hadi 90 patatolewa binti labuni wawili.

– kutoka 91 hadi 120 patatolewa hiqqa wawili.

  1. Ngamia waliozidi mia na ishirini kwa kila hamsini patatolewa hiqqa mmoja, na kwa kila ngamia arubaini patatolewa binti labuni mmoja kama ifuatavyo:-

– kutoka 121 hadi 129 patatolewa binti labuni watatu.

– kutoka 130 hadi 139 patatolewa hiqqa mmoja na binti labuni wawili.

– kutoka 140 hadi 149 patatolewa hiqqa wawili na binti labuni mmoja.

– kutoka 150 hadi 159 patatolewa hiqqa watatu.

– kutoka 160 hadi 169 patatolewa binti labuni wanne.

– kutoka 170 hadi 179 patatolewa binti labuni watatu na hiqqa mmoja.

– kutoka 180 hadi 189 patatolewa binti labuni wanne pamoja na hiqqa wawili.

– kutoka 190 hadi 199 patatolewa hiqqa watatu pamoja na binti labuni mmoja.

– kutoka 200 hadi 209 patatolewa hiqqa wanne au binti labuni watano.

Zaka ya Ng’ombe

Ng’ombe wataanza kutolewa Zaka wakifikia idadi ya thelathini na utoaji wake uko kama ifuatavyo:-

  1. Ng’ombe ambao idadi yake haikufikia 120 watatolewa Zaka kama ifuatavyo:-

– kutoka 30 hadi 39 patatolewa tabii mmoja.

– kutoka 40 hadi 59 patatolewa musinna mmoja.

– kutoka 60 hadi 69 patatolewa tabii wawili.

– kutoka 70 hadi 79 patatolewa musinna mmoja pamoja na tabii mmoja.

– kutoka 80 hadi 89 patatolewa musinna wawili.

– kutoka 90 hadi 99 patatolewa tabii watatu.

– kutoka 100 hadi 119 patatolewa musinna mmoja pamoja na tabii wawili.

– kutoka 120 na zaidi ya hapo patatolewa musinna watatu au tabii wanne.

  1. Ng’ombe waliopindukia 120 kwa kila 30 patatolewa Zaka ya tabii mmoja na kwa kila 40 patatolewa musinna mmoja.

Zaka ya Mbuzi na Kondoo

Kondoo na Mbuzi wataanza kutolewa Zaka wakifikia idadi ya arobaini. Kiwango cha Zaka inayotolewa kwa mbuzi na kondoo hakitafautiani na itakuwa kama ifuatavyo:-

kutoka 40 hadi 120 patatolewa mbuzi mmoja.

– kutoka 121 hadi 200 patatolewa mbuzi wawili.

– kutoka 201 hadi 399 patatolewa mbuzi watatu.

– kutoka 400 hadi 499 patatolewa mbuzi wanne.

– kutoka 500 hadi 599 patatolewa mbuzi watano.

– kutoka 600 na zaidi ya hapo, kwa kila mbuzi 100 patatolewa mbuzi mmoja.

Hukumu ya Wanyama Wasiochungwa

Wanyama wasiochungwa ni wale ambao wanategemea kile wanacholetewa mabandani mwao na kupewa huduma maalumu na sio kupelekwa machungani tu. Wanyama hawa hawatolewi Zaka. Zaka huwajibika kwa wale wanaopelekwa machungani kujichumia na hawahitajii matunzo ya ziada. Ushahidi wa hayo ni barua ya Sayyidna Abubakar (R.A): [وفي صدقة الغنم في سائمتها …] “Katika Zaka ya kondoo wanawajibikiwa wanaokwenda machungani.” (Imepokewa na Bukhari, Abu Daud, Nasai na ibnu Majah).

Hukumu ya Wanyama wa Kazi

Wanyama wanaotumika kufanya kazi kama vile kulima, kumwagilia maji na kubeba mizigo; Wanachuoni wametofautiana kama wanatolewa Zaka au la. Kauli iliyodhahiri ni kuwa hawatolewi Zaka kutokana na hadithi ya Mtume (S.A.W): [وليس على العوامل شيء] “Na hakuna katika (wanyama) wanaofanya kazi (Zaka) yo yote” (Imepokewa na Abu Daud).

Wanyama Wengineo

Wanyama wengineo wote wakiwemo sungura, punda na farasi huwa hawatolewi Zaka ila wanapowekwa kwa ajili ya biashara hapo hulazimika kutolewa Zaka ya biashara kwa kuangalia thamani yao na hutolewa asilimia 2.5.

Hukumu Zinazoambatana na Zaka ya Wanyama

Zaka ya wanyama inaambatana na hukumu zifuatazo:-

  1. Muislamu anayemiliki mifugo yote ya kondoo na mbuzi, anapotaka kuwatolea Zaka huwachanganya na kutoa kwa pamoja.

  1. Baadhi ya wanyama hawachukuliwi katika kukusanya Zaka. Wanyama hawa hujumuisha mtoto anayemfuata mama yake na kunyonya, anayelea mtoto, aliyenona sana, dume la mbegu, mkongwe, alodhofu (utibo), mwenye ulemavu wenye aibu na anayependwa zaidi na mfugaji.

  1. Zaka ya Mazao na Matunda

Ardhi ni moja kati ya neema kubwa za Mwenyezi Mungu. Ardhi huotesha miti na mimeya ambayo huotesha mazao kwa uwezo Wake (S.W). Mazao na Matunda hayo yakitikmia maasharti yanawajibikiwa kutolewa Zaka kutokana na kauli yake Mwenyezi Mungu Mtukufu: {وآتوا حقه يوم حصاده} ((Na toweni haki yake (katika) siku ya mavuno yake)) Suratul Tawba aya ya 34. Aidha kauli yake Mtume (S.A.W) aliposema:

[فيما سقت السماء والعيون العشر، وما سقي بالدوالي والغرب نصف العشر] “Kwa yale yaliyomwagiliwa na mvua na chemchemu basi (yatolewe zaka ya) ush-ru (fungu la kumi au 10%) na yaliyomwagiliwa kwa ndoo na madumu basi (yatolewe) nusu ya ush-ru (nusu ya fungu la kumi au 5%)”.(Imepokewa na Bukhari, Abu Daud, Tirmidhiy, Nasai na Ibnu Majah).

Aina ya Mazao na Matunda Yanayopaswa Kutolewa Zaka

Wanachuoni wamekubaliana kuwa ni lazima Zaka itolewe katika ngano, shairi, tende na zabibu vinapofikia kiwango. Kwa ujumla aina hizi za mazao huunganishwa na vyakula vyote vya nafaka vinavyoweza kuhifadhiwa muda mrefu katika vile vinavyooteshwa na ardhi. Hii ni kwa sababu moja ya hekma ya kufaradhishwa Zaka ni kuondosha dhiki katika jamii.

Hapana shaka kuwa haja ya mafukara kwa vyakula vilivyotiwa maghalani ni kubwa zaidi kuliko wengineo. Hivyo chochote kile kinachoshibisha na kuweza kubaki kwa muda mrefu hulazimika kutolewa Zaka. Ama visivyoshibisha kama vile lozi, njugu, komamanga, au visivyoweza kuhifadhika kwa muda mrefu kama tikiti na tundadamu huwa haviwajibiki kutolewa Zaka bali inapendeza kutolewa sadaka.

Wakati wa Kutolewa Zaka ya Mazao na Matunda

Zaka ya mazao na matunda inawajibika kutolewa wakati wa mavuno. Ushahidi wa hayo ni kauli yake Mwenyezi Mungu Mtukufu: {وآتوا حقه يوم حصاده} ((Na toeni haki yake (katika) siku ya mavuno yake)) (Suratul Tawba aya ya 34). Wala haishurutishwi kupitiwa na mwaka katika Zaka hii. Hivyo kama mazao yatavunwa mara mbili au zaidi katika mwaka mmoja basi itawajibika kutolewa Zaka yake kila mara madhali yamefikia kiwango.

Kiwango cha Zaka

Mtume (S.A.W) amesema kuhusiana na kiwango cha Zaka ya mazao: [ليس فيما دون خمسة أوسق صدقة] “Hakuna sadaka chini ya Ausuki tano” (Wamewafikiana Bukhari na Muslim). Wask moja ni sawa na pishi 60; na pishi moja ni sawa na vibaba vine. Hivyo, nafaka zitawajibika kutolewa Zaka zikifikia pishi 300 ambazo takriban ni kilogramu 650.

Chakula kinachotolewa baada ya kufikia kiwango kinatofautiana kwa kuzingatia utegemeaji wa maji ya mvua au umwagiliaji. Iwapo kimemwagiliwa kwa mvua, mito, madimbwi, chemchem na maziwa basi kiwango kinachotolewa ni asilimia 10. Ama iwapo kimemwagiliwa kwa kutumia wanyama au njia nyenginezo za kisasa zinazotumia gharama basi hutolewa asilimia 5.

Katika mazao ni miti ya porini ambayo huvunwa na kufanywa mbao na magogo. Wapo wanavyuoni wanaosema kuwa miti hii pia hutolewa Zaka wakati wa kukatwa kwake. Lakini iwapo miti itabadilika maumbile yake kwa kuwa kuni au makaa, basi hapo itatolewa Zaka sawa sawa na mali nyenginezo za biashara.

Hukumu Zinazofungamana na Zaka ya Matunda na Mazao

Zifuatazo ni hukumu zinazofungamana na Zaka ya Matunda na Mazao:-

  1. Iwapo mtu atakuwa na kilogramu 400 za mtama na kilogramu 250 za mahindi basi itamlazimikia kutoa Zaka. Hii ni kwa sababu vitakuwa ni sawa na kitu cha aina moja kutokana na kuwafikiana kwake katika manufaa. Ama tende na zabibu kila moja inajitegemea hivyo kila moja lazima ifikie kiwango cha peke yake.

  1. Mtu anapokuwa na shamba zaidi ya moja, atatoa Zaka baada ya kujumuisha mazao ya matunda na nafaka ya mashamba yote. Mfano shamba hili amepata mavuno yenye kilogramu 300 na shamba jengine 350 itahesabiwa yamefikiwa kiwango.

  1. Iwapo mtu hutegemea mvua na kumwagilia, basi Zaka yake hutoa kwa kuzingatia hali zote. Anatakiwa akadirie kwa uadilifu kile kilichopatikana kwa mvua kitolewe asilimia 10 na kilichopatikana kwa kumwagiliwa kitolewe asilimia 5.

  1. Iwapo mazao yataharibika kwa sababu za kimaumbile kama mvua, upepo baada ya kuwajibika Zaka itaangaliwa kama ifuatavyo:-

  • Iwapo yataharibika bila ya uzembe wa mmiliki basi yataangaliwa mazao yaliyobakia ikiwa hayafikii kiwango basi haitotolewa Zaka ama yakifikia kiwango cha kilo 650 basi yatatolewa Zaka hayo yaliyobakia tu na yaliyoharibika hayatatolewa Zaka.

  • Ama yakiharibika kwa uzembe au usiri wa mmiliki hapo itamlazimu kutoa kima chake kamili kwani bado Zaka itamlazimikia.

  1. Inajuzu kwa mwenye mali kula matunda na mazao ya shamba kabla ya mavuno rasmi, kama ambavyo inajuzu kuwapa watu wake, majirani, wageni n.k kwa kadiri ya haja bila ya kufanya israfu. Mazao haya hayatahesabiwa katika kiwango kinachowajibika Zaka.

  1. Inajuzu mmiliki kutoa thamani badala ya mazao ikiwa haja ya mafukara inahitajia zaidi pesa au kama kuna uzito kutoa mazao, ama iwapo haja ya mafukara ipo zaidi kwenye mazao basi ni lazima atoe mazao.

  1. Mkulima mwenye deni katika shamba lake litaangaliwa asili ya deni hilo; iwapo limetokana na kuimarisha mazao kwa mfano kununua mbolea, mbegu na kupalilia basi litatolewa deni kabla ya kutolewa Zaka. Ama ikiwa deni linatokana na mahitaji yake binafsi basi halitozingatiwa katika Zaka.`

  1. Zaka ya Mali ya Biashara

Makusudio ya Mali hii na Dalili ya Kuwajibika Zaka

Mali ya biashara ni mali yoyote iliyowekwa kwa ajili ya biashara sawa kama ni vitu, wanyama au bidhaa ilimradi viwe vinahesabika kuwa ni mali kisharia. Dalili ya kuwajibika Zaka kwa mali hizi ni kauli yake Mwenyezi Mungu Mtukufu: {ياأيها الذين آمنوا انفقوا من طيبات ما كسبتم} ((Enyi mlioamini toeni katika vizuri mlivyovichuma)) Suratul Baqara aya ya 367. Na hadithi iliyopokelewa na Samrat bin Jundub (R.A) kuwa: [كان رسول اللهصلى الله عليه وسلميأمرنا أن نخرج الصدقة مما نعد للبيع] “Hakika ya Mtume S.A.W alikuwa anatuamrisha kuvitolea Zaka vile tunavyoviweka kwa ajili ya kuuza.” (Imepokewa na Abu Daud, Twabaraniy na Darakutniy). Pia Wanachuoni wote wamekubaliana kuhusiana na Zaka hii hivyo ikawa ni Ijmaa.

Namna ya Kuvitolea Zaka

Mali inapofikia kiwango na kupitikiwa na mwaka, mfanyabiashara anatakiwa afanye tathmini ya mali yote aliyoiweka kwa ajili ya biashara. Tathmini hiyo hufanywa kwa mujibu wa bei ya soko ya siku ile anayotaka kutolea Zaka. Kiwango kinachotolewa ni robo ya fungu la kumi ambayo ni asilimia 2.5.

Zaka ya Mapato na Kitega Uchumi

Iwapo mtu mmoja au kikundi wanamiliki mradi wa uzalishaji basi kinachohesabiwa katika kupanga kima cha kutoa Zaka ni ile faida iliyopatikana katika mradi huo. Hivyo thamani ya mashine, majengo na malighafi za kuendeshea mradi huwa hazihesabiwi. Faida itakayopatikana ikifikia kiwango na ikapitiwa na mwaka hapo italazimika hutolewa asilimia 2.5. Hukumu hii inahusisha miradi inayozalisha bidhaa za watu wengine kwa mfano mradi wa vyarahani vinavyoshonesha nguo kwa vitambaa vinavyoletwa na watu.

Iwapo mradi unazalisha na kuuza bidhaa zake wenyewe,basi thamani ya bidhaa na faida zitahesabiwa katika kufanya tathmini kama ilivyo katika Zaka ya biashara tuliyoitaja hapo kabla. Mfano mradi wa vyarahani unaonunua vitambaa na kuuza nguo.

Hukumu Zinazohusiana na Zaka ya Biashara

Zifuatazo ni hukumu zinazohusiana na zaka ya Biashara:-

  1. Vyombo na zana zinazotumika kwa maslahi ya biashara kama vile mizani za kupimia bidhaa, rafu, mafriji na gari za kubebea bidhaa zinazouzwa hivi havitolewi Zaka.

  1. Mtoaji Zaka ana hiari baina ya kutoa Zaka kutokana na mali anayoifanyia biashara au kutoa thamani ya kima chake kwa pesa. Inapendeza kutoa kile kitu ambacho kitakuwa na maslahi zaidi kwa wanaostahiki kupewa Zaka.

  1. Mwenye kuwa na nyumba ya kukodisha itampasa kutoa Zaka kutokana na pesa anazokusanya katika kodi na hatoangalia thamani ya nyumba yenyewe. Ama anapokusudia kuuza nyumba yenyewe basi hapo nyumba itakuwa ni mali ya biashara ambayo itatathminiwa kama mali nyenginezo.

  1. Gari inayotumika kwa kuchukua abiria na bidhaa, hutolewa Zaka yake katika pato linalokusanywa likifikia kiwango (cha kununua gramu 85 za dhahabu) na likipitiwa na mwaka. Ama gari zinazouzwa zitaingia katika Zaka ya biashara.

  1. Mfanyabiashara mwenye madeni (ya kudai na kudaiwa) Zaka yake atatoa kwa utaratibu ufuatao:-

Atakesabu kima cha bidhaa zinazouzwa, atajumlisha na (+) faida iliyopatikana na kuhifadhiwa, atajumlisha na(+) madeni anayodai, kisha atatoa(-) madeni anayodaiwa. Jawabu anayopata atazidisha mara (x) 2.5%.

Mfano bidhaa zilizomo dukani zina thamani ya 10,000,000/-, faida na fedha iliyopatikana ni 300,000/- , wateja wanadaiwa 150,000/- na biashara ina deni la 50,000/-. Hesabu yake itakuwa (10,000,000 + 300,000 + 150,000) = 10,450,000 – 50,000 = 10,400,000 x 2.5 gawa kwa 100 = 260,000. Hivyo Zaka itakayotolewa ni shillingi 260,000/-.

Deni linalozingatiwa hapa ni lile ambalo linategemewa kulipwa. Kwa maana hiyo wapo anayedaiwa amefilisika au hataki kulipa basi hicho kima anachodaiwi hakijumlis katika Zaka.

  1. Mtu asiyetoa Zaka ya mali yake kwa miaka kadhaa itamlazimu kwanza atubie kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu kisha ajitahidi kukadiria kiwango anachodaiwa na kutoa kwa kipindi chote ambacho hakukitolea. Ataanzia katika mwaka anaofikiria kuwa alimiliki mali iliyofikia kiwango kisha atatoa kwa miaka yote ambayo hakuitolea Zaka.

  1. Zaka ya Hisa na Hati za Hazina

Biashara ya hisa (share) na hati za hazina ( bond and treasury bill) imekuwa maarufu katika zama zetu kiasi cha kuwekewa masoko na sheria maalum. Kwa msingi huo tumeona upo umuhimu wa kubainisha zaka yake na hukumu yake kisharia.

Hisa na Hukumu yake

Hisa ni sehemu ya umiliki inayotolewa na kampuni, shirika au ushirika ambao unabainisha kiwango cha haki ya umiliki katika rasilimali husika.

Kugawa rasilimali ya shirika katika hisa zilizo sawa ni jambo linalokubalika kisharia iwapo shughuli inayofanywa na hilo shirika inakubalika kisharia. Ama kuuza na kununua hisa kunakubalika iwapo sharti zifuatazo zitapatikana:-

  1. Shirika liwe halifanyi shughuli zinazokwenda kinyume kisharia kama kufanya biashara ya riba, ulevi, kamari na udanganyifu.

  2. Kujulikana thamani ya rasilimali na faida inayopatikana .

  3. Kuweza kubainisha na kutofautisha baina ya pesa, dhahabu na fedha, zilizopo na bidhaa za kibiashara.

  4. Iwe uuzaji wa pesa, dhahabu na fedha unakwenda mkono kwa mkono, wenye kufanana na ulio sawa sawa kutokana na hadithi isemayo[الذهب بالذهب والفضة بالفضة يدا بيد مثلا بمثل فمن زاد أو استزاد فقد أربى ] “Dhahabu kwa dhahabu, fedha kwa fedha… mkono kwa mkono, sawa kwa sawa anayezidisha au kutaka ziada basi amekwisha chukua riba”.(Imepokewa na Ahmad, Muslim na Nasai).

Namna ya Kutoa Zaka ya Hisa

Iwapo shirika lenye hisa linafanya biashara kwa kuuza na kununua, au linazalisha na kuuza basi Zaka inayotolewa katika hisa huhesabiwa kutoka katika mali ya shirika pamoja na faida yake. Hivyo itazingatiwa kima chake chote unapofika muda unaolazimika kutolewa Zaka. Iwapo itafikia kiwango na kupitiwa na mwaka basi inalazimika kutolewa Zaka ya robo ya fungu la kumi yaani asilimia mbili na nusu (2.5%).

Ama shirika ambalo halifanyi biashara bali hujishughulisha na kutoa huduma kama vile za usafiri, kupangisha nyumba na huduma za afya; basi inapotolewa Zaka yake huwa hazihesabiwi thamani ya hisa, bali kinachotolewa ni katika faida tu pamoja na kuzingatia sharti zilizotajwa hapo kabla. Iwapo shirika litakuwa linatoa Zaka kwa binafsi yake basi wenye hisa hawatalazimika kutoa kwa vile mali haitolewi Zaka mara mbili.

Hati za Hazina

Hati za hazina ni hati au cheki inayotolewa kwa mtu anayetoa fedha katika sehemu iliyotangaza kukopeshwa mfano benki, shirika na kampuni kwa sharti ya kutoa faida maalumu kila mwaka sawa kama mkopeshwaji huyo atapata faida au hasara.

Hukumu ya Hati za Hazina na Namna ya Kuzitolea Zaka

Hati za hazina zinachukua hukumu ya kumkopesha mtu. Hivyo, mali inayomstahikia mmiliki wa hati hizo ni ile aliyoikopesha tu na ndio atakayoitolea Zaka kwani ndiyo anayoimiliki kisheria. Mali hii ataiunganisha na mali zake nyengine anazozitolea Zaka. Ama ziada itakayotolewa kwa mujibu wa makubaliano yao hiyo ni riba iliyoharamishwa ambayo kisheria sio haki kuitoa wala kuipokea. Amesema Mwenyezi Mungu Mtukufu: }يأيها الذين ءامنوا اتقواالله وذروا ما بقي من الربا إن كنتم مؤمنون. فإن لم تفعلوا فأذنوا بحرب من الله ورسوله وإن تبتم فلكم رءوس أموالكم لا تظلمون ولا تظلمون{

((Enyi mlioamini mcheni Mwenyezi Mungu na acheni yaliyobakia katika riba ikiwa mumeamini. Na kama hamtafanya (hivyo) basi fahamuni kuwa mtakuwa na vita na Mwenyezi Mungu na Mtume wake. Na mkiwa mumetubu basi mtapata rasilimali zenu, msidhulumu wala msidhulumiwe)) (Al-Baqarah 278-279).

Tofauti kati ya Hisa na Hati za Hazina

  1. Hisa ni sehemu ya rasilimali ya shirika ama hati ya hazina ni sehemu ya deni la shirika.

  2. Hisa inafungamana na shirika kwa kupata faida au hasara, ama hati ya hazina inapata faida maalumu inayojulikana na haiathiriki kwa shirika kuongezekewa na faida au kupata hasara.

  3. Hisa hairejeshwi kwa mwenyewe mpaka itakapopangwa hesabu. Ama hati ya hazina hurejeshwa ukifika muda uliowekwa.

  1. Zakatul-Fitri

Zakatul-Fitri ni Zaka maalumu inayotolewa baada ya kumalizika mfungo wa mwezi mtukufu wa Ramadhani. Imeitwa hivyo kwa sababu inawajibika kwa kuingia siku ya Iddi-el-fitri. Pia inaitwa Zaka ya viwiliwili na kufungua miili kwa sababu inawajibika kwa kila nafsi na sio katika mali. Zaka hii imefaradhishwa mwaka wa pili Hijiria baada ya kufaradhisha funga ya Ramadani.

Hukumu yake

Zakatul-Fitri ni wajibu kwa kila Muislamu mkubwa na mdogo, mwanamke na mwanamme, huru na mtumwa. Mtu inampasa ajitolee Zaka hii yeye mwenyewe na kila anayemlazimu kumuhudumia kwa mfano mke, watoto na watu wake wa nyumbani. Imepokewa kutoka kwa Abdullah ibnu Omar (R.A): ] أن رسول الله – صلى الله عليه وسلم – فرض زكاة الفطرمن رمضان، صاعا من تمر، أو صاعا من شعير، على كل حر أوعبد، ذكر أوأنثى من المسلمين[

Hakika Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (S.A.W) amefaradhisha Zakatul-Fitri katika mwezi wa Ramadhani pishi ya tende au pishi ya shairi kwa kila aliye huru au mtumwa, mwanamme au mwanamke katika Waislamu.” (Imepokewa na Bukhari, Muslim, Abu Daud, Tirmidhiy, Nasai na Ibu Majah).

Wakati wa Kuwajibika Kutolewa

Inawajibika Zakatul-Fitri kwa kila Muislamu kwa kutua jua siku ya mwisho ya mwezi wa Ramadhani na muda wake unaendelea mpaka watu wanaporejea kutoka katika Sala ya Iddi. Watu wanapomaliza sala na kurejea majumbani, muda wake unakuwa umekwisha. Atakaiyetoa kabla ya sala basi itakuwa ametoa Zaka inayokubalika na atakayeitoa baada ya sala basi itahesabika kuwa ametoa sadaka tu kama zilivyo sadaka nyenginezo na sio Zakatul-Fitri.

Kiwango Kinachotolewa

Kuhusiana na kiwango kachotolewakika Zaka hii, imepokewa kutoka kwa ibnu Omar (R.A): ] أن رسول الله – صلى الله عليه وسلم – فرض زكاة الفطرمن رمضان، صاعا من تمر، أو صاعا من شعير، على كل حر أوعبد، ذكر أوأنثى من المسلمين[

Hakika Mjumbe wa Mwenyezi Mungu (S.A.W) amefaradhisha Zakatul-Fitri katika mwezi wa Ramadhani pishi ya tende au pishi ya shairi kwa kila aliye huru au mtumwa, mwanamme au mwanamke katika Waislamu.” (Imepokewa na Bukhari, Muslim, Abu Daud, Tirmidhiy, Nasai na Ibu Majah).Hivyo hadithi imebainisha kuwa kinachohitajika kutolewa ni pishi ya chakula katika aina zilizotajwa. Aidha inajuzu kutolewa kwa vyakula vya nafaka kama vile mchele. Iwapo mtu atazidisha zaidi ya pishi basi atapata ujira wa alichokizidisha. Pishi ya mchele inakadiriwa kuwa ni kilogramu mbili na gramu baina ya 40-80 na hutolewa katika chakula kinacholiwa zaidi katika mji husika.

Anayestahiki Kupewa Zakatul-Fitri

Wanaopewa Zaka hii ni masikini na mafukara ili watoshelezwe na mahitaji ya chakula kwa siku ya Iddi. Aidha wanaotangulizwa katika kupewa ni watu wema, wacha Mungu na watu wa kheri. Wala hawapewi makundi sita yaliyobaki katika ya manane ya wanaostahiki kupewa Zaka ila mtu anapokuwa ni muhitaji katika siku ya Iddi. Pia inajuzu kumpa mtu mmoja zaidi ya pishi moja. Muislamu inampasa achukue juhudi ya kuwatafuta wanaostahiki kupewa Zaka hii.

Mambo Muhimu ya Kuzingatia

  1. Mtoto aliye tumboni hatolewi Zaka kwa sababu bado hajazaliwa. Ama mtoto atakayezaliwa muda mchache kabla ya kutua jua kwa siku ya mwisho ya Ramadhani yeye itawajibika atolewe Zaka.Iwapo atazaliwa baada ya kuzama jua hata kwa muda mchache katika siku hii ya mwisho ya Ramadhani hatawajibikiwa kutolewa Zaka.

  1. Mtu anapokufa muda mchache kabla ya kuzama jua katika siku ya mwisho ya Ramadhani hawajibikiwi kutolewa Zakatul-Fitri ama atakayekufa baada ya jua kuzama italazimika atolewe.

  1. Iwapo mtu yumo safarini inampasa atoe Zaka hii katika mji aliomo ila kukiwa na ugumu wa kutoa ugenini hapo ndio inampasa ausie kutolewa katika mji wake.

  1. Sunna zinaonesha kuwa katika Zakatul-Fitri kunatolewa chakula kwa sababu Mtume (S.A.W) ametaja vyakula katika hadithi zote zinazoelezea vitu vya kutolewa Zaka hii. Hata hivyo, wanachuoni wamejuzisha kutoa kima kwa thamani ya pesa ili yapatikane makusudio hasa ya Zaka hii ambayo ni kuwatosheleza masikini na mahitaji yao katika siku hii kama alivyosema Mtume (S.A.W). Pamoja na hayo iwapo chakula kitakuwa kina shida kupatikana, mtu ambae anamiliki chakula itamlazimu atoe Zaka kwa chakula na sio kima chake kwa thamani ya pesa.

  1. Wameruhusu baadhi ya Wanachuoni kutanguliza utoaji wa Zakatul fitri kwa siku moja au mbili kwa kuchunga maslaha na hali za mafukara au hali ya mtoaji iwapo atashindwa kwa dharura zake kuitoa Zaka hii katika Siku ya Iddi. Aidha baadhi ya Wanachuoni wa Kishafii wameruhusu itolewe katika kipindi chote cha mwezi wa Ramadhani kwa kuchunga hali hizo hizo.

  1. Kuna baadhi ya misikiti ambayo hukusanya Zaka hii na kuigawa kwa kuzingatia orodha ya wahitaji waliopo katika mji huo. Jambo hili ni jema na linasaidia katika kuratibu shughuli za Zaka hii ili watu wote wanaostahiki wapewe. Ni vyema Maimamu wakachukua juhudi zaidi katika kulifanikisha hili lili lifanyike katika misikiti mingi zaidi. Kutokuratibiwa Zaka hii kunapelekea baadhi ya watu pengine walio wahitaji zaidi kukosa na wengine kupata kingi. lwapo msikiti utaratibu ukusanyaji na ugawaji majina yatakusanywa mapema na kila Muislamu anaweza kutoa Zaka mapema na msikiti ukatoa kwa wote wanaostahiki katika wakati unaotakiwa.

SURA YA PILI

KUGAWA NA KUZALISHA MALI YA ZAKA

Ugawaji wa Mali za Zaka

Zaka ni ibada ambayo Muislamu anawajibika kuitoa kwa ajili ya Mwenyezi Mungu Mtukufu huku akijuwa kuwa ni fardhi kwake. Zaka ni haki wanayostahiki kupewa makundi manane maalumu ya watu waliotajwa katika Kurani tukufu. Kwa kuwa Uislamu ni dini ya zama na mazingira yote, atakaezingatia kwa kina atagundua kuwa makundi haya na mnyumbuliko wake unakusanya watu wote walio wahitaji na shughuli nyingi za kheri na ustawi wa jamii..

Mamlaka inayokusanya na kugawa Zaka kwa kiasi kikubwa inategemea watoaji Zaka. Kwa kadiri makusanyo yanavyokuwa makubwa ndivyo ugawanyi, ufadhili na usaidizi wa watu, shughuli na miradi mingi unavyokuwa mkubwa. Hata hivyo, Mfuko wa Zaka unatakiwa uwe endelevu ili uweze kutekeleza kazi zake mwaka mzima na hususan pale panapokuwa na matukio ya dharura yakiwemo majanga. Kwa msingi huo, Mamlaka ya Zaka inatakiwa iwe na mipango ya kuzizalisha mali zake.

Ili shughuli za Zaka zifanyike kwa ufanisi, mchango wa taasisi mbali mbali za Kiserikali na Kiraia unahitajika. Mfumo wa Zaka hauondoshi dhamana na majukumu ya Serikali wala jumuiya nyenginezo zenye malengo ya kunufaisha umma. Kinachotakiwa ni mashirikiano ili kufikia lengo kwa pamoja. Serikali inapoweka sera bora za uchumi na kuvutia uwekezaji; inapotoa wananchi wenye elimu, ujuzi, afya njema, ari ya kujituma na uadilifu; na ikadumisha amani na mshikamano katika nchi hapana shaka mapato ya watu yatapanda na wengi watamiliki niswab na kuwajibika kutoa zaka.

Asasi za kiraia zikiwemo kampuni binafsi na Jumuiya nazo zina mchango mkubwa katika shughuli za Zaka. Asasi hizi husaidia kwa kutoa ajira, utaalamu, misaada na ushauri katika mambo mengi. Iwapo mtu anapata utaalamu au kazi inayompatia kipato cha kumtosheleza yeye na familia yake, anaweza akawa mtoa zaka. Aidha kupata misaada mbali mbali ya kiuchumi na kijamii kutoka katika vyanzo mbali mbali kunaipunguza mzigo Mamlaka ya Zaka na hivyo kuipa nafasi kushughulikia katika nyanja nyengine.

Wanaostahiki Kupewa Zaka

Mali inayokusanywa kwa ajili ya Zaka wanapewa watu wa makundi maalumu aliyoyataja Mwenyezi Mungu Mtukufu katika Kur-an tukufu kwa kusema

}إنما الصدقات للفقرآء والمساكين والعاملين عليها والمؤلفة قلوبهم وفي الرقاب والغارمين وفي سبيل الله وابن السبيل فريضة من الله والله عليم حكيم{

(( Hakika sadaka (Zaka) hupewa mafakiri, na masikini na wanaozitumikia, na wanaotiwa nguvu nyoyo zao (juu ya Uislamu), na katika kuwapa uungwana watumwa, na katika kuwasaidia wenye madeni na katika kusaidia mambo aliyoyaamrisha Mwenyezi Mungu na katika kupewa wasafiri walioharibikiwa. Ni faradhi inayotoka kwa Mwenyezi Mungu na Mwenyezi Mungu ni Mjuzi na Mwenye hekima)) [Suratu-Tawba aya ya 60].

Kwa maana hiyo watu wanaostahiki kupewa Zaka ni makundi manane yafuatayo:-

  1. Mafukara nao ni wale wasiopata hata nusu ya mahitaji yao ya lazima.

  2. Masikini nao ni wale wasiokamilisha matumizi ya mahitaji yao ya lazima.

  3. Wanaofanya kazi ya kukusanya na kugawa Zaka (Amil). Hii inaweza kuingiza pia gharama za uendeshaji katika taasisi zinazosimamia ukusanyaji ugawaji na uratibu wa Zaka.

  4. Watu walioingia katika Uislamu na ikaonekana ipo haja ya kupewa msaada ili wapate moyo zaidi wa kuwemo katika Uislamu (Muallafa).

  5. Watu ambao wanaingia katika istilahi ya kukombolewa kutoka utumwani (Al-Riqaab).

  6. Watu wenye madeni ambayo hawawezi kuyalipa na ikaonekana haja ya kusaidiwa kulipa (Al-Gharim).

  7. Mambo ya kidini anayoyaridhia Mwenyezi Mungu Mtukufu na yanayopeleka mbele Uislamu na maendeleo ya Waislamu (Fisabilillah).

  8. Msafiri aliyekatikiwa na njia kwa kuharibikiwa na mambo yake na akawa hana fedha za kumrejesha kwao (Ibnu Sabil).

Namna Zaka Inavyotolewa

Zaka itatolewa kwa utaratibu utakaowekwa na Mamlaka inayoshughulikia Zaka. Utaratibu huu unaweza kutofautiana kwa kuzingatia mazingira, pahala, hali na aina ya watu wanaopewa Zaka hiyo. Utaratibu ni lazima uzingatie lengo la zaka kwa kila kundi. Lengo la Zaka kwa masikini na mafukara ni kuwapa mtaji wa kuondosha umasikini na ufukara wao na sio kuwapa chakula au pesa za chai. Hivyo kiwango kinachotolewa kiendane na malengo ya Zaka. Aidha kunahitajika upatikane ushauri wa kuwaongoza wapewaji ili wazitumie vizuri fedha na mali wanazopewa katika kujiletea maendeleo na sio kuzifuja.

Utoaji unaweza kuwa katika hali mbali mbali kwa kuzingatia makundi zikiwemo hizi zifuatazo:-

    • Masikini na Mafukara

    • Misaada ya kujitosheleza kwa chakula.

    • Misaada ya kujikwamua kiuchumi.

    • Misaada ya kimatibabu.

    • Kugharamia masomo.

    • Misaada ya makaazi au kulipia kodi ya nyumba.

    • Misaada ya dharura ikiwemo yanapotokea majanga ya kimaumbile.

    • Misaada ya kimalezi au matunzo ya watoto.

    • Misaada ya kuwezesha kuingia kwenye ndoa.

    • Misaada ya kibiashara.

    • Misaada ya ujuzi na uwezeshaji katika Ujasiriamali.

  • Muallafa

  • Msaada wa kielimu au mafunzo ya kitaaluma.

  • Kuandaa au kuchapisha vitabu kwa ajili ya Waislamu wapya.

  • Shughuli za ulinganiaji na tablighi kwa kundi hili.

  • Misaada ya makaazi.

  • Kuanzisha vituo vya kukaa na kutoa huduma za dharura.

  • Misaada ya kuwajenga imani Waislamu.

  • Amil

    • Anakusudiwa mtu au Jumuiya inayokusanya au kugawa Zaka. Inachukuwa sehemu ya inachokusanya ili iweze kumudu gharama za uendeshaji.

    • Aidha wanaingia wafanyakazi wa Baitulmal na Taasisi inayoisimamia.

  • Al- Riqab

    • Kusaidia mtu ambaye haelewi lolote kuhusiana na dini ili atoke ujingani.

    • Gharama za kuwakomboa waislamu walio mikononi mwa maadui ima kimwili au kiakili.

    • Kuwakomboa watu waliomo katika mazingira ya hatari mfano walioathirika na madawa ya kulevya, waliomo katika biashara ya umalaya, tabia za ubaradhuli, na kadhalika.

  • Al-Gharimin

  • Misaada ya kulipia madeni yakimaisha sawa kama ni ya chakula,

elimu, afya na nyumba.

  • Gharama za mazishi.

  • Misaada kwa wenye madeni ya kibiashara mfano waliofilisika.

  • Fisabilillah

    • Kuratibu na kusimamia shughuli za daawa.

    • Misaada ya kitaaluma.

    • Kuendeleza na kuhifadhi Uislamu.

  • Ibnu Sabil

  • Kuwasaidia watu wasioweza kurejea kwao.

  • Kuwasaidia wanaotaka kuanza safari za kheri.

Utoaji wa Zaka kwa Mali za Wakfu Maalumu

Wakfu ni kuifunga mali kwa ajili ya Mwenyezi Mungu Mtukufu na kuacha manufaa yake yatumike kwa watu au shughuli maalum zinazokubalika kisheria. Mara nyingi wakfu wa kheri unaweza ukawekwa unufaishe makundi ya watu wanaostahiki kupewa Zaka. Ikitokea kuwepo wakfu wa masikini, mafakiri, walioharibikiwa au kundi lolote kati ya manane yanayostahiki kupokea Zaka, kinaweza kutumika kiwango maalum cha mali ya Zaka kwa kuusaidia wakfu huo ili utoe tija zaidi kwa makundi yanayostahiki kupewa Zaka. Kwani kutumia mali hiyo kwa kuimarisha mali ya wakfu wao ni sawa na kuwasaidia wanufaika wengi zaidi wa kundi hilo na kwa muda mrefu. Ni vyema ikaeleweka kuwa kuusaidia Wakfu kwa Zaka, sadaka au mchango wo wote hakutomfanya mtoaji huyo kuingia katika Wakfu huo au kutengua lolote katika wasia wa Wakfu husika.

Kuwekeza Katika Mali za Zaka

Ni vyema Mfuko wa Zaka ukawa na fedha ambazo zitawekezwa ili zijizalishe na kuufanya Mfuko uwe endelevu katika kukidhi mahitaji ya wahusika na kuchagia maendeleo ya kijamii. Utaratibu huu umeweza kuwanufaisha watu wengi kama inavyofanya mifuko mingi inayokopesha kwa masharti nafuu. Katika utaratibu huu kinaweza kuazimwa kiwango maalumu katika Zaka inayokusanywa na kikatiwa katika mfuko wa maendeleo ya jamii. Hata hivyo, mfuko huu unatakiwa kuendeshwa kwa utaratibu wa Kisharia na kuyasaidia makundi manane husika.

Misingi ya Kisheria

Sharia ya Kiislamu imeweka kanuni nyingi za kiuchumi ambazo zinaweza kutumika ili kukidhi mahitaji ya maendeleo kwa wakati tulionao. Misingi mikuu ya uzalishaji katika Uislamu imejengwa kwa kanuni zisemazo:-

a. Tija au faida itoke katika gharama na kujituma. Maana ya kanuni hii ni kuwa shughuli inayoleta tija ni lazima itokane na jasho la anaepata faida hiyo au uwezekano wa kula hasara ikiwa yeye atatoa mtaji wa shughuli hiyo.

b. Unapopata maslahi ni lazima ujikubalishe kubeba na hasara zake.

c. Ukopeshaji ulenge kusaidia na si kupata faida.

1- Kusaidia kwa Mkopo Nafuu

Inawezeka Mfuko wa Zaka kuwa na rasilimali kwa mfano fedha taslim, mashine, boti , gari na mradi ambavyo atakodishwa masikini kwa sharti la kuwa taswarufi (matumizi) ya mali hiyo yatakuwa mikononi mwa maskini na umiliki wa mali mikononi mwa Mfuko. Hali hii inaweza kuwa katika hali mbili :-

a. Kodi ya Kufanyakazi

Mfuko utaanzisha vitendea kazi na majengo mbali mbali kisha utawakodisha wale wateja kwa mujibu wa haja zao. Kwa maana hiyo unaweza kusaidia katika kazi zote za amali na biashara. Aidha unaweza kusaidia katika kuanzisha miradi ya nyumba za kupangisha, usafirishaji wa abiria na mizigo na hata miradi inayohusiana na vyumba au vyombo vya kutolea barafu.

Chini ya utaratibu huu, Mfuko utanunua au kutayarisha zana kwa mujibu wa sifa zinazotakiwa na mhitaji na unamkodisha huyo mhitaji kwa masharti na muda maalum utakaotajwa katika mkataba kwa kuzingatia aina na thamani ya mali iliyotolewa. Katika muda wote ambao deni halijalipwa zana zinakuwa chini ya umiliki wa mfuko na haki ya matumizi ya zana zinakuwa kwa yule aliyekodishwa. Baada ya kumalizika muda wa kukodisha haki zote zinarejea katika Mfuko.

b. Kodi Inayomalizika kwa Kumilikisha

Katika hali hii aliyepewa mtaji atamilikishwa zana za kazi kwa kuongeza kiwango maalum cha mali ili kuzinunua zana baada ya kumalizika muda wa kodi. Kiwango hiki cha ziada anaweza kukitoa sambamba na kodi, baada ya kumalizika muda wa kodi au katika muda maalumu baada ya kumalizika mkataba wa kukodi.

2- Kuingia Katika Ushirika

Katika hali hii mfuko unatoa mtaji na kununua zana ambazo zinamilikiwa kwa pamoja (ushirika) baina ya mfuko na mpewa mtaji. Mapato yanayopatikana katika ushirika huu hugaiwa baina ya Mfuko na fakiri au maskini aliyepewa mtaji kwa viwango maalumu walivyokubaliana wakati wa kufunga mkataba.

Mfano wa ushirika huu ni fundi masikini ambaye ana ujuzi na sehemu ya kuchongea lakini hamiliki mtaji wa kununulia vifaa vya kuchongea. Hivyo hufanya ushirika na Mfuko kwa Mfuko kutoa vifaa na zana na masikini kutoa sehemu ya kiwanda na ufundi wake. Ushirika huu unaweza kuwa wa hali mbili zifuatazo:-.

a. Ushirika wa Kudumu

Aina hii ya ushirika ni ile ambayo makubaliano na mgao utaendelea kuwepo madhali mradi unaendelea. Mradi ukisimama kwa namna yo yote faida na hasara zitagaiwa kwa mujibu wa makubaliano.

b. Ushirika Unaomalizika kwa Kumilikisha

Aina hii ni ile ambayo unapofikia muda maalumu wa ushirika, mkataba hubadilishwa na kupelekea umiliki kwa masikini aliyesaidiwa peke yake. Inayumkinika kwa Mfuko kuweka masharti maalumu wakati wa umilikishaji. Kwa mfano, kuanzisha mradi utakaowaajiri idadi maalumu ya masikini; baada ya muda Mfuko ukawaachia hisa zake katika huo mradi wale masikini. Aidha Mfuko unaweza kumuachia mshirika wake kwa sharti la kuwafunza idadi maalumu ya vijana kazi za ufundi kwa muda maalum.

3- Kusaidia kwa Kufanya Biashara ya Pamoja (Mudharaba)

Kwa vile wapo watu wengi ambao wana ujuzi au vipaji vya kufanya shughuli fulani, lakini hawana mitaji ya kuanzia shughuli hiyo. Mfuko wa Zaka unaweza kuondosha tatizo hilo. Hali hii inaweza kuwahusu wafanyabiashara, wanafunzi waliomaliza vyuo vikuu katika fani za udaktari, ufamasia, uhandisi, ualimu au hata wenye vyeti vya vyuo vya amali wanapokuwa katika makundi ya wanaostahiki kupewa Zaka. Inawezekana akawa mtu mmoja au kikundi cha watu 3-10. Biashara hii ya “mudharaba” inaweza kuwa ya aina mbili:-

  1. Mudharaba wa Kudumu

Aina hii ya mudharaba ni Mfuko kutoa mtaji na aliyesaidiwa kufanya kazi huku wakigawana mapato yanayopatikana kwa viwango maalumu walivyokubaliana kwa muda wote mradi utakapokuwa unaendelea.

  1. Mudharaba Unaomalizika kwa Kumilikisha

Aina hii ya muudharaba inamalizika kwa yule aliyesaidiwa kumilikishwa mradi wote kwa masharti maalum. Mfano masikini waliosaidiwa kuanzisha zahanati au kununua kifaa cha kupimia maradhi fulani kutakiwa kutoa huduma bila ya malipo kwa mafakiri au aina maalumu ya watu kwa vigezo maalumu

4- Kusaidiwa kwa Mkopo Mwema(Qardhun-Hassan)

Wapo watu wanaofanya biashara ndogo ndogo au vikundi vinavyokopeshana bila ya riba. Vikundi na watu hawa mara nyingi huhitaji mikopo ili kuendeleza mitaji ya biashara na shughuli zao. Ingawa kurejeshwa mikopo hii mara nyengine huwa ni vigumu, lakini Mfuko unaweza kusaidia hasa pale itakapothibitika kuwa msaidiwa ni masikini au fakiri anayeitegemea njia hiyo tu (biashara hiyo) katika kukimu mahitaji yake ya kimaisha. Katika mikopo hii Mfuko utakuwa na hali mbili katika kushughulikia wale walioshindwa kulipa:-

  1. Kuwasamehe deni lote wale ambao wameshindwa kulipa kutokana na haja zilizowakabili.

  2. Kuwaongezea muda wa kulipa au kupunguza kima ikithibiti kuwa wana uwezo wa kulipa iwapo wataongezewa muda au watapunguziwa kima cha kulipa pindi wakiwekewa muda maalumu.

Miradi Inayostahiki Kupewa Kipaumbele

Kwa kuzingatia makusudio ya Sharia, ipo miradi inayohitaji kupewa kipaumbele zaidi kuliko mingine katika kuwekeza au kugawa mali za Zaka. Miradi hiyo ni kama ifuatayo:-

  • Miradi Yenye Manufaa Bora kwa Jamii: Miradi hii ni ile yenye lengo la kupunguza makali ya maisha pale inapotokea misukosuko ya kiuchumi. Lengo kubwa la kusaidia miradi hii ni kuziba pengo lililosababishwa na misukosuko hiyo kwa wananchi ambao hali zao za kimaisha ni duni.Vile vile inaingia miradi ya kitabibu, elimu, maji safi na salama na inayoshabihiana nayo.

  • Miradi Yenye Manufaa Kiuchumi: Hii ni miradi yote itakayopelekea kupunguza umasikini na kuwafanya watu wawe na uwezo wa kutoa Zaka. Mfano wa miradi hii ni uwekezaji katika viwanda, uvuvi, kilimo, ufugaji, na biashara kupitia uwezeshaji wa wajasiriamali wadogo wadogo na wa kati kwa kuwajengea uwezo kielimu na kifedha.

  • Miradi Inayoheshimu Misingi ya Kiislamu: Mfuko wa Zaka hausaidii miradi yo yote inayoharibu kwa namna yo yote ile dini na misingi yake. Hivyo ni lazima mradi unaosaidiwa uwe halali kwa asilimia mia moja na usiwe na shubha yoyote.

  • Miradi ya Kazi za Amali: Kwa vile ufundi ni jambo linalohitajika siku zote na lazima ujuzi uhifadhiwe na kuendelezwa hasa ule ambao unasahaulika, miradi ya kazi za amali ni lazima ipewe kipaumbele. Miradi hiyo ni ile inayotumia rasilimali za ndani ikiwemo kundi kubwa la rasilimali watu lisilo na ajira wala ujuzi wa aina yo yote. Kadhalika miradi ya kutoa huduma hasa inapokuwa inahitajika katika soko la ajira na gharama zake za uendeshaji ni ndogo mfano useremala, uashi, upishi, ushoni na inayofanana na hiyo.

SURA YA TATU

DIWANI YA ZAKA

Muundo na Malengo ya Diwani

Diwani ya Zaka ni kitengo kinachojitegemea chini ya Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana ambacho kitashughulikia mambo yote yanayohusiana na Zaka. Katika utendaji wake Diwani itawashirikisha watu binafsi, jumuiya na asasi mbali mbali ili kujenga uadilifu, uwajibikaji, ukweli na uwazi wa hali ya juu. Itakuwa na wafanyakazi walioajiriwa na wa kujitolea. Diwani itakuwa na nguvu za kisheria na itafanya kazi ili kuhakikisha kuwa malengo yafuatayo yanafikiwa:-

  • Kazi ya ukusanyaji na ugawaji wa Zaka na sadaka kwa wanaostahiki inafanyika kwa mujibu wa Sharia.

  • Jamii kwa ujumla ina elimu ya kutosha kuhusiana na mambo yote yanayohusiana na Zaka, Sadaka, Hiba na Kafara.

  • Mtu mwenye uwezo na anayetaka kutekeleza wajibu wa Zaka anasaidiwa ili atekeleze wajibu wake kama inavyoelekeza Sharia.

  • Taasisi, Jumuiya na watu waadilifu tu ndio wanaopatiwa leseni za kukusanya na kugawa Zaka visiwani mwetu.

  • Taasisi, Jumuiya na watu waliopewa leseni wanatekeleza shughuli zao kwa mujibu wa Sheria zilizopo na maadili mema ya Kiislamu.

  • Mali za Zaka zinasimamiwa vyema na kutumika kwa kuzingatia Sharia na taratibu za kidini zilizopo.

  • Mali za Zaka zinawekezwa kwa mujibu wa Sharia ili kuufanya Mfuko wa Zaka uwe endelevu.

  • Ripoti na kumbukumbu za hesabu na shughuli za Zaka zinatolewa kwa jamii mara kwa mara zikibainisha makusanyo na matumizi yake.

Diwani itaongozwa na Mudir ambaye atateuliwa na Waziri kwa kushauriana na Katibu Mtendaji. Mudir wa Diwani atakuwa ndiye mtendaji mkuu wa diwani na atawajibika kwa Katibu Mtendaji. Mtu hatofaa kuwa Mudir wa Diwani isipokuwa awe ni Muislamu, mwenye tabia njema, uadilifu na elimu ya juu ya uchumi wa Kiislamu. Aidha awe hajafikishwa mahkamani kwa kosa lolote la ubadhirifu, wizi au hadaa,

Diwani itakuwa chini ya usimamizi wa Lajna maalumu itakayoundwa na Bodi ya Uongozi wa Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana. Lajna hii itakuwa na wajumbe wasiozidi wanane wakijumuisha mwakilishi kutoka Wizara ya Fedha, Jumuiya za Kiislamu, Wanachuoni wa madhehebu za Kiislamu, Jumuiya za Kiraia na watoa Zaka wakubwa. Lajna itakuwa ndio Mshauri na Msimamizi Mkuu wa Diwani, na bila ya kuathiri kazi za ujumla itakuwa na kazi na uwezo ufuatao:-

  • Kuidhinisha sera na mipango mikuu ya Diwani.

  • Kuchunguza kila kitu kwa mujibu wa vipaumbele au vidhibiti vya kisheria.

  • Kutangaza kiwango cha kisheria cha Zaka.

  • Kufanya kazi yo yote ili kufanikisha malengo ya Diwani.

Kutakuwa na Kamati ya Fat-wa ya Diwani itakayojumuisha wajumbe watano. Wawili kati yao watateuliwa na Mufti wa Zanzibar kutoka katika Baraza la Maulamaa lililoanzishwa kwa Sheria ya Mufti. Wajumbe wengine watateuliwa na Lajna kwa kushauriana na Katibu Mtendaji. Kamati ya Fatwa itahusika na kufanya utafiti juu ya mambo yote ya kisharia yanayohusiana na Diwani na kuyatolea maamuzi. Vile vile itakuwa na mawasiliano na mabaraza yanayosimamia shughuli za Zaka ili iweze kutambua fatwa, ahkami na mambo mapya yanayojiri katika fik-hi ya Zaka. Kamati ya Fat-wa pia itaratibu kazi ya ulinganiaji katika Zaka.

Kutakuwa na Kamati ya Utatuzi wa Migogoro inayohusiana na Zaka itakayoundwa na wajumbe watatu. Mwenyekiti wake atakuwa ni Kadhi Rufaa na wajumbe wawili mmoja akiwa ni Ulamaa wa Mahkama Kuu ya Zanzibar atakayeteuliwa na Waziri kwa kushauriana na Katibu Mtendaji na Mwanachuoni Mtaalamu wa Fik-hi ya Mali na muamalaati atakayeteuliwa na Bodi. Mizozo yote itakayohusiana na Zaka itasikilizwa na Kamati hii.

Kabla ya kuanza rasmi kwa Diwani ya Zaka shughuli zote zinazohusiana na Zaka zitaendelea kuratibiwa na Kitengo cha Shughuli za Dini kilichopo Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana.

Dira ya Diwani

Diwani ina dira ya kuwa taasisi bora kabisa ya Zaka na kituo muhimu cha kujenga na kuimarisha uchumi wa jamii kwa:-

  • Kutoa huduma bora kabisa.

  • Kuwa na usimamizi mzuri wa rasilimali.

  • Matumizi ya teknolojia ya kisasa.

  • Kuendeleza watendaji.

  • Kujenga mahusiano mazuri kabisa pamoja washirika na makundi yote.

Hatua za Ukusanyaji, Ugawaji na Uwekezaji

Shughuli zote za kukusanya Zaka, kugawa na Kuwekeza kutapitia katika hatua zifuatazo:

  • Mipango: itakusanya maandalizi ya mipango ya kazi, makundi yanayokusudiwa kufikiwa, makisio ya matumizi, watendaji na vifaa vinavyohitajika, muda unaohitajika na matokeo yanayotarajiwa. Aidha itaandaa tafiti, mafunzo na sera za mahusiano ya nje na ndani.

  • Utekelezaji: Kila sehemu kufanya majukumu yake iliyopangiwa na kushirikiana na taasisi nyengine kama vile benki, idara na taasisi za serikali, jumuiya na taasisi binafsi, vyombo vya habari na watu binafsi.

  • Udhibiti na Tathmini: Itakusanya ufuatiliaji na uandaaji wa taarifa na ripoti za kila siku, kila wiki, kila mwezi na kila mwaka.

  • Kuendeleza Mafanikio: Kwa kutumia ufoefu, ujuzi na teknolojia mpya katika kuendeleza shughuli za Zaka.

Njia Zitakazotumika Katika Kukusanya Zaka

Ili kurahisisha makusanyo ya Zaka njia zifuatazo zitatumika:-

  • Madirisha ya Washika fedha za Diwani na Kamisheni ya Wakfu.

  • Kaunta za benki.

  • Posta (Hundi, Bank Draft, Money Order).

  • Kupitia mikato ya mshahara.

  • Mawakala wa Diwani.

  • Benki za Kiislamu.

  • Kupitia Misikiti (Makhsusi kwa Zakatul- Fitri).

  • Taarifa za simu, mitandao na mapatano.

Njia Zitakazotumika Katika Kugawa Zaka

Kamisheni itagawa yenyewe Zaka na pia itatumia wawakilishi wengine wakiwemo:-

  • Taasisi na mifuko ya Serikali.

  • Jumuiya, taasisi na mifuko ya Kiislamu.

  • Jumuiya na mawakala wa Zaka.

  • Watu wenye kuaminika.

Kumbukumbu na Nyaraka Muhimu

Kutakuwa na fomu, nyaraka pamoja na kumbukumbu ambazo zitatumika katika shughuli mbali mbali za Zaka. Nyaraka na kumbukumbu hizi zinaweza kubadilishwa kwa kadiri mahitaji yatakapotokea. Kati ya nyaraka hizi ni kama ifuatavyo:-

a. Masharti ya kusajiliwa na kufanya kazi ya ukusanyaji na ugawaji wa Zaka.

b. Fomu ya kuomba kusajiliwa kusajiliwa kuwa mkusanyaji wa Zaka.

c. Leseni ya kukusanya na kugawa Zaka.

d. Orodha ya taasisi zinazokusanya Zaka pamoja na anuani zake, mawasiliano yake na nambari za akaunti zake.

e. Takwimu za ukusanyaji wa Zaka kwa mwaka kwa kigao cha Zanzibar, Tanzania Bara na nje ya Tanzania.

f. Takwimu za ukusanyaji wa Zaka kwa mwaka kwa Wilaya zote za Zanzibar.

g. Takwimu za ukusanyaji wa Zaka kwa kuzingatia aina ya Zaka.

h. Takwimu za ukusanyaji wa Zaka kwa kuzingatia orodha ya taasisi zinazokusanya Zaka.

i. Takwimu za ugawaji wa Zaka kwa mwaka kwa Wilaya zote za Zanzibar.

j. Takwimu za ugawaji wa Zaka kwa kuzingatia makundi ya wanaopokea Zaka.

k. Takwimu za ugawaji wa Zaka kwa kupitia orodha ya taasisi za misaada ya kheri.

Hitimisho

Serikali ya Mapinduzi Zanzibar, kupitia Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana ikishirikiana na Jumuiya na Taasisi za Kiislamu Zanzibar, imeandaa Muongozo huu wa Zaka ili kufanikisha mikakati yake ya kuimarisha hali za maisha ya wananchi wake kwa kukuza uchumi, kupunguza umaskini na kuwa na utawala bora. Ili hilo lifanikiwe, mashirikiano kati ya Taasisi za Serikali, Sekta Binafsi na Jumuiya za Kiraia ni muhimu katika kusimamia utekelezaji wa nguzo hii muhimu ya Uislamu.

Makusanyo ya Zaka Zanzibar yanaweza kusaidia jitihada za Serikali katika kukuza uchumi na kupambana na umaskini pindi yakitumika vyema na kwa uadilifu. Hili likifanikiwa, pia litahamasisha watoaji Zaka. Hivyo, ni vyema makusanyo ya Zaka yakagaiwa kwa lengo la kuondosha/kupunguza umaskini kwa njia endelevu zitazokuwa na athari kwa wanaopewa bila kukiuka utaratibu ambao Mwenyezi Mungu Mtukufu Ametuamrisha.

Imeshauriwa katika Muongozo huu kuwa ni vyema Mfuko wa Zaka ukawa na fedha ambazo zitawekezwa ili zijizalishe na kuufanya mfuko uwe endelevu katika kukidhi mahitaji ya wahusika kama Mwenyezi Mungu Mtukufu Alivyowataja na kuchangia maendeleo ya Waislamu. Utaratibu huu umeweza kuwanufaisha wengi kama inavyofanya mifuko mingi inayokopesha kwa masharti nafuu. Njia ni nyingi na hutegemea kiwango cha kiuchumi kilichofikiwa na nchi husika. Muongozo umetoa mifano mbalimbali ya kiuchumi na huduma za kijamii ambapo Maulamaa wa baadhi ya nchi za Kiislamu wametoa maoni yao kuhusu kujuzu kutumia makusanyo ya Zaka. Moja ya njia hizo ni kutoa mafunzo ya uzalishaji na nyenzo zake ili masikini na mafukara wasiokuwa na ajira waweze kujiari wenyewe, na waweze kuongeza kipato chao cha kila siku na hatimaye nao wainuke na watoe Zaka.

Mwisho, sote popote tulipo tuna jukumu la kufanikisha utekelezaji wa Zaka kuanzia kuelimisha, kusimamia ukusanyaji na ugawaji wake kwa uadilifu katika nchi yetu. Hilo likifanyika, jitihada za Serikali kukuza uchumi na kupunguza umasikini zitafanikiwa haraka zaidi na kuwafanya Wazanzibari waishi maisha mazuri zaidi yatayofanikisha lengo la kuumbwa kwetu ambalo ni ibada kwa ufahamu wake mpana Kiislamu.

VIAMBATISHO

KAMISHENI YA WAKFU NA MALI YA AMANA

DIWANI YA ZAKA

ZANZIBAR

MASHARTI YA KUSAJILIWA

NA KUFANYA KAZI YA UKUSANYAJI NA UGAWAJI ZAKA

Taasisi au Jumuiya inayotaka kuendesha shughuli za Zaka katika visiwa vya Zanzibar ni lazima ifungamane na sharti zifuatazo:-

  1. Iwe ni taasisi ya Kiislamu iliyosajiliwa rasmi.

  2. Iombe ruhusa ya kukusanya Zaka ikibainisha eneo itakalofanyia kazi, aina ya Zaka itakayokusanya na kugawa.

  3. Kuendesha shughuli za Zaka kwa mujibu wa taratibu za kiislamu na kufuata miongozo na kanuni nyenginezo zilizopo au zitakazobainishwa na Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana.

  4. Kuwasilisha ripoti ya ukusanyaji na ugawaji wa Zaka kila unapofika mwisho wa mwezi wa Dhulhijja Hijiria (mwezi wa mwisho wa kalenda ya Kiislamu).

  5. Kuhifadhi siri za watu au Taasisi zinazotoa Zaka kuhusiana na hali zao, mali zao, fedha, akauti, mapato, Zaka wanazotoa isipokuwa kwa Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana.

KAMISHENI YA WAKFU NA MALI YA AMANA

DIWANI YA ZAKA

ZANZIBAR

LESENI YA KUKUSANYA NA KUGAWA ZAKA

Hii ni kuthibitisha kuwa…………………………………………………………………………………………………………………

yenye Makao yake………………………………………………………….…na hati ya usajili namba………… Imeruhusiwa kukusanya na kugawa Zaka ………………………………………………………………………….…. kwa mujibu wa Sharia ya Kiislam na Kanuni zilizopo kuanzia leo tarehe …………………………………sawa na ……………………………….. hadi…………………………… sawa na…………………… Katika eneo la ………………………………………………………..

Wakati ikikabidhi hati hii yenye nambari …………………………….. Kamisheni inausia kumcha Mwenyezi Mungu katika shughuli hii na kufuata kanuni zilizopo na mwenendo wa watu wema waliopita.

Wallahu waliyyu tawiq

…………………………….. ……………..………………………

Mudir Katibu Mtendaji

Diwani ya Zaka Kamisheni ya Wakfu/Amana

Zanzibar Zanzibar

Seal

HESABU YA BENKI

AKAUNTI YA ZAKA NA SADAKA

NAMB. 51120100006380

AL-WADIAH CURRENT ACCOUNT

ISLAMIC BANKING DIVISION

THE PEOPLE’S BANK OF ZANZIBAR

HOTUBA YA MH. KAIMU WAZIRI WA KATIBA NA SHERIA KATIKA UZINDUZI WA SHUGHULI ZA ZAKKA ZANZIBAR

Mheshimiwa Mgeni Rasmi, Rais wa Zanzibar na Mwenyekiti wa Baraza la Mapinduzi Alhajj Dr. Ali Mohamed Shein,

Mheshimiwa Makamo wa Kwanza wa Raisi,

Mhe. Jaji Mkuu,

Waheshimiwa Mawaziri

Waheshimiwa Wabunge na Wajumbe wa Baraza la Wawakilishi

Waheshimiwa Mabalozi

Waheshimiwa Viongozi mbali mbali

Ndugu Waislamu

Assalamu Aleykum Warahmatullahi Wabarakaatuh.

Ninamshukuru Mwenyezi Mungu, Mola Aliyeumba mbingu na Ardhi na vilivyomo ndani yake kwa neema zake kwetu, na kwa kutujaalia siha na uwezo wa kukusanyika hapa leo kwa shughuli hii ya kheri na muhimu ya kuhistoria.

Ni jambo la kufurahisha na kuridhisha kuona kuwa Serikali yetu ya Mapinduzi ya Zanzibar inatuandalia mazingira mazuri ya kuweza kuitekeleza misingi ya dini yetu. Hii ni neema ambayo tunapaswa kuishukuru na tutaulizwa mbele ya Mwenyezi Mungu. Tuelewe kuwa kuna wengi wanaozitafuta fursa kama hizi za kuwekewa miongozo na taratibu za kutekeleza nguzo za dini zao kwa usahihi lakini hawazipati. Hivyo hatuna budi kusema “Alhamdulillah” na kuonyesha shukrani hizo kimatendo.

Wizara ya Katiba na Sheria kupitia Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana itahakikisha kuwa inatoa taaluma ya kutosha na kuweka uaminifu wa hali ya juu ili wanaostahiki kutoa Zakka waweze kutoa kwa mujibu wa sheria za Kiislamu zilivyo na wanaostahiki kupewa pia wapatiwe. Jitihada na mashirikiano yawaumini wote yanahitajika ili tuweze kulifanikisha jukumu hili. Huu ndio mwenendo ambao Mwenyezi Mungu anatuhimiza anapotuambia “Tusaidiane katika mambo ya kheri”. Pia ni jambo lililotufanya tuwe umma bora kama alivyosema Mwenyezi Mungu katika Surat Al- Imran aya ya 110: “Nyinyi mumekuwa umma bora walioletwa kwa watu kwa kuwa mnaamrishana mema na mnakatazana maovu na mnamuamini Mwenyezi Mungu”

Hivyo ni wajibu kwetu sote kukumbushana ulazima wa kutoa zakka kwa utaratibu uliowekwa na sheria. Zakka ni kama mbegu ambayo hupandwa ili itoe mmea na mmea huo baada ya muda huwa unatoa matunda vile vile. Zakka ikitolewa na kugawiwa itipasavyo baada ya muda mfupi tu tutakuta kuwa hapana anaehitajia zaka hapa Zanzibar. InshaallahMwenyezi Mungu atatuwezesha kufikia huko. Hivyo tuchange nguvu zetu ili Zakka itekelezwe kama inavyotakiwa na sheria ya Mwenyezi Mungu. Wapo watu wengi ambao hudhani kuwa wanatoa Zakka kumbe watoacho ni Sadaka na pengine wanachotoa ni kikubwa zaidi ya Zakka; hivyo wakawa wanatekeleza Sunna na kuacha wajibu.

Serikali tumejipanga vizuri ili kuwasaidia Wananchi watekeleze wajibu wao wa kidini kama ilivyo.

Baada ya maelezo haya machache sasa kwa heshima na taadhima kwa niaba ya Waziri wa Katiba na Sheria ninamkaribisha Mhe. Mgeni Rasmi Raisi wa Zanzibar na Mwenyekiti wa Baraza la Mapinduzi Alhaj Dr. Ali Mohamed Shein ili atoe nasaha zake na kisha tunamuomba azindue rasmi shughuli za Zakka Zanzibar.

Ahsanteni sana

THE WAKF AND TRUST COMMISSION

ACT NO. 2 OF 2007

ARRANGEMENT OF SECTIONS

SECTIONTITLES

PART I

PRELIMINARY PROVISIONS

1. Short title and commencement.

2. Interpretation.

PART II

ESTABLISHMENT AND ADMINISTRATION

3. Establishment of the Commission.

4. Functions and powers of the Commission.

5. Governing Board.

6. Functions and powers of the Board.

7. Meetings and Procedure of the Board.

8. Functions of the Secretary to the Board.

9. Executive Secretary.

10. Functions and powers of the Executive Secretary.

11. Remuneration and terminal benefits.

12. Principal Assistant in Pemba.

13. Other Units and Sections of the Commission.

14. Other staff of the Commission. 15. Regulations by the Board.

PART III

ADMINISTRATION OF WAKF AND TRUST PROPERTY

16. Vest of power to administer Wakf property.

17. Formation of private Wakf.

18. Invalidation of certain Wakf.

19. Registration of private Wakf.

20. Power of Commission to call for accounts in respect of Wakf property.

21. Power of Commission to assume control of Wakf property in certain circumstances.

22. Administration of Wakf properties.

23. Power in certain cases to sell Wakf properties.

24. Alienation, etc., of Wakf properties.

25. Transitional termination of leases contract.

26. Creation of new leases.

27. Term of Lease of Wakf and Trust Properties.

28. Unfair dealing with Wakf or Trust property.

29. Administration of Wakf by private person.

30. Trust and charitable property.

31. Mosques and Madrassas.

PART IV

ADMINISTRATION OF ISLAMIC ESTATES

32. Power to administer estate.

33. Application for grant in certain cases.

34. Agent of the Commission.

35. Procedure when Commission applies for letters of administration.

36. District Commissioner may take possession of property.

37. Administration and distribution.

38. Assets unclaimed for 12 years to be transferred to

Government.

39. Power of the Minister to dispose of assets.

40. Court may appoint person to receive minor’s shares in certain cases.

41. Commission to make inventories of estates.

42. Court may order partition of immovable property.

43. Liability of the Commission.

44. Power to apply to court for directions.

45. Power to administer oath.

46. Costs of Commission.

47. Section 60 of the Civil Procedure not to apply.

48. Fees and expenses.

49. Right of Commission to costs.

50. Power of Commission to pay for improvements.

51. Right of interested persons to inspect the accounts.

52. Final accounts to be filed in court.

53. Assets of persons not resident in the Zanzibar.

54. False evidence.

PART V

COORDINATION AND REGULATIONS OF SERVICES

RELATING TO HIJJA

55. Power to regulate.

56. Hajj Committee.

57. Hajj reports.

PART VI

SUPERVISION AND REGULATION OF CHARITABLE PROPERTY

58. Power to supervise charitable property.

59. Powers in charitable property.

PART VII

SUPERVISION OF ZAKKA

60. Vest of power to supervise Zakka.

61. Entity to manage Zakka.

PART VIII

MISCELLANEOUS

62. Dispute as to the personal status.

63. Valuation of property.

64. Source of funds and audit of accounts.

65. Accreditation of charitable organization.

66. Endorsement for tax exemption.

67. Regulations.

68. Repeal and saving.

69. Transitional provisions.

***

ACT NO. 2 OF 2007

I ASSENT

{AMANI ABEID KARUME}

THE PRESIDENT OF ZANZIBAR AND CHAIRMAN OF THE REVOLUTIONARY COUNCIL

21ST March, 2007

AN ACT TO ESTABLISH THE WAKF AND TRUST COMMISSION AND TO PROVIDE FOR MATTERS CONNECTED THEREWITH AND INCIDENTAL THERETO

_______________________

ENACTED by the House of Representatives of Zanzibar.

PART I

PRELIMINARY PROVISIONS

Short title and commencement.

 

 

Interpretation.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Establishment

of the Commission.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Functions and powers of the Commission.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Governing Board.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Functions and powers of the Board.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Meetings and Procedure of the Board.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Functions of

the Secretary

to the Board.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Executive Secretary.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Functions

and powers

of the

Executive Secretary.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Remuneration and terminal benefits.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Principal Assistant in Pemba.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Other Units

and Sections

of the Commission.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Other staff

of the Commission.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Regulations

by the Board.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vest of power

to administer Wakf property.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Formation

of private

Wakf.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Invalidation

of certain

Wakf.

 

 

Registration

of private

Wakf.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Power of Commission

to call for accounts in respect

of Wakf property.

 

Power of Commission

to assume control of

Wakf property in certain circumstances.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Administration of Wakf properties.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Power in

certain cases

to sell Wakf properties.

 

 

 

 

Alienation, etc., of Wakf properties.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Transitional termination

of leases contract.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Creation of

new leases.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Term of

Lease of Wakf and Trust Properties.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Unfair

dealing

with Wakf

or Trust property.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Administration of Wakf by private person.

 

 

 

 

 

 

Trust and charitable property.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mosques and Madrassas.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Power to administer estate.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Application

for grant in certain cases.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Agent of the Commission.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Procedure

when Commission applies for letters of administration.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

District Commissioner may take possession

of property.

 

 

 

Administration and distribution.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Assets unclaimed

for 12 years

to be transferred to Government.

 

 

 

 

 

Power of

the Minister

to dispose

of assets.

 

Court may appoint

person to receive

minor’s

shares in

certain cases.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Commission

to make inventories

of estates.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Court

may order partition of immovable property.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Liability

of the Commission.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Power to

apply to

court for directions.

 

 

 

 

 

 

Power to administer

oath.

 

 

 

Costs of Commission.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Section 60

of the Civil Procedure

not to apply.

 

Fees and expenses.

 

 

 

 

 

 

 

 

Right of Commission

to costs.

 

 

 

 

 

Power of Commission

to pay for improvements.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Right of interested persons to inspect the accounts.

 

 

 

Final accounts to be filed

in court.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Assets of persons

not resident

in the

Zanzibar.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

False

evidence.

 

 

 

 

 

 

 

Power to regulate.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hajj

Committee.

 

 

 

 

 

Hajj reports.

 

 

 

 

 

 

 

Power to supervise charitable property.

 

 

Powers in charitable property.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vest of

power to supervise Zakka.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Entity to manage

Zakka.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dispute as to the personal status.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Valuation

of property.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Source of

funds and

audit of accounts.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Accreditation

of charitable organization.

 

 

 

 

 

 

Endorsement

for tax exemption.

 

 

 

 

 

Regulations.

 

 

 

 

 

 

 

Repeal and saving.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Transitional provisions.

 

 

 

 

1. This Act may be cited as the Wakf and Trust Commission Act, 2007 and shall come into operation upon being assented to by the President.

2.(1) In this Act, unless the context otherwise requires:

estate” means all property movable and immovable of a deceased person, which is chargeable with and applicable to the payment of his debts and legacies, or available for distribution amongst his heirs and next-of-kin;

Board” means the Governing Board of the Commission as created under section 5 of this Act;

Commission” means the Wakf and Trust Commission;

Executive Secretary” means an officer of the Commission appointed under section 9 of this Act;

Gazette” means the Government official Gazette. “Hajj” means the pilgrimage to Makka made at least once in a lifetime by able bodied Muslim who can afford it;

letters of administration” include any letters of administration, whether general, or with a copy of the will annexed, or limited in time or otherwise;

Minister” means the Minister for the time being responsible for the Wakf Commission;

next-of-kin” includes a widower or widow of a deceased person, or any other person, who by law would be entitled to letters of administration in preference to a creditor or legatee of the deceased;

President” means the President of Zanzibar and 2 Chairman of the Revolutionary Council.

Private Wakf” means a property dedicated as Wakf and administered by a private individual and not Commission.

taxing officer” means a Registrar of the Court or Registrar of the Region or such other officer as the Chief Justice may either specially or generally appoint;

Trust property” means any property or interest in property owned by person or institution, whether known or unknown, and which has been placed under management, supervision or control of the Commission.

trustee” includes any person or persons in control of any Wakf property whether properly appointed or not or any person in receipt of the rents and profits thereof;

Wakf” means a transfer of the origin of the Property in order that the benefits from that property are used for the purpose of Islamic religion.

Wakf Property” means any property which the original owner based on Islamic religion grounds has devoted it to help religious cause or to cater for specific matters or specific persons.

PART II

ESTABLISHMENT AND ADMINISTRATION

3.(1) There is hereby established an Agency called the Wakf and Trust Commission.

(2) The Commission shall be a body corporate having perpetual succession and a common seal.

(3) In its corporate name, it shall be capable of suing and being sued and subject to the provisions of this Act any other law relevant in that respect, it shall be capable of acquiring, purchasing and alienating or disposing any property, movable or immovable and of entering into contract for any of the purposes for which it is capable.

(4) The common seal shall be used in a manner provided by the Board.

4.(1) The Commission shall have the following functions:

(a) to administer:

  1. Wakf property;

(ii) Trust property; and

(iii) Estate of deceased Muslim.

(b) to coordinate Hajj activities in relation to pilgrims from Zanzibar and to regulate individuals, firms or associations providing travel and other service to pilgrims;

(c) to coordinate and regulate the provision, collection and distribution of zakkas and other charitable gifts, provisions and offerings for religious purposes or cause;

(d) to coordinate national Idd prayers and Idd Baraza.

(2) The Commission shall have power to conduct in its name any of the matter that it has power to coordinate or regulate under this Act.

(3) The Commission shall conduct, coordinate or regulate its functions in accordance with the provisions of this Act, Islamic law, rules and good practice.

(4) The Commission shall, in discharging any of its functions, have power to issue such rules, guidelines and directives as are necessary for better carrying out of its functions and such rules, guidelines and directives shall be lawful order for the purpose of the Penal Act.

5.(1) There shall be the Governing Board of the Commission composed of the Chairman, Executive Secretary as ex officio member and not less than three and not more than five other members.

(2) The Chairman shall be appointed by the President from amongst persons of sound integrity and adequate Islamic religious knowledge with sufficient leadership experience.

(3) Members of the Board shall be appointed by the Minister and in appointing such members the Minister shall have regard to the following requirements:

(a) at least one member is a qualified lawyer and has at least three years experience in the field;

(b) at least one member is a qualified civil engineer or a university graduate in real property management;

(c) at least one member is a University graduate in public administration, financial administration or economics.

(4) The term of office of the Board shall be three years but the chairman and members shall be eligible for reappointment for one more term.

(5) There shall be Secretary to the Board appointed by the Board from among the senior staff of the Commission.

6.(1) The Board shall be an overall in charge for powers of the administration and execution of the functions the Commission and without prejudice to the general function, the Board shall, in particular, have the following functions:-

(a) to advise the Minister on any matter that require Ministerial or government intervention;

(b) to make or where appropriate to approve policies, work plans, recruitment, procurement, acquisition, disposal and decisions relating to the functions and powers of the Commission;

(c) to recruit regular staff and part time employees or consultant;

(d) to appoint head of sections or Units;

(e) to deal with promotion, discipline and welfare of staff;

(f) to approve budget of the Commission including source of funds and expenditure;

(g) to ensure that the Commission sustains its operation;

(h) to do any other thing that is incidental or related to its functions.

(2) In conducting its functions the Board may form committees and the Board shall exercise its powers through resolutions and decisions of the Board.

7.(1) The Board shall meet at least twice every year.

(2) The procedure, including quorum, notice of meeting, minutes and the manner of decision making, delegation of powers to the Board Committees and other matters incidental to the procedure of the Board shall be made by the Board by way of Regulation approved by the Minister.

(3) Allowances and other remuneration payable to the Members of the Board and staff in relation to the functions of the Board shall be proposed by the Board and approved by the Minister.

(4) The first meeting of the Board shall be convened by notice of the Executive Secretary in consultation with the Chairman.

(5) Business of the Board shall, prior to the existence of the Rules, be conducted in a manner decided by the Board.

8.(1) The Secretary to the Board shall generally perform all duties which are normally performed by a Secretary to the Board.

(2) Without prejudice to such general functions the Secretary to the Board shall in particular do the following:

(a) keep minutes of the Board in a manner approved by the Board;

(b) keep register of resolutions and decisions of the Board;

(c) make all necessary preparations for the meetings of the Board;

(d) inform relevant officers of the decisions and resolutions of the Board;

(e) do any other thing directed by the Board or Executive Secretary in that respect.

9.(1) There shall be Executive Secretary of the Commission appointed by the President.

(2) A person shall not be eligible to be appointed the Executive Secretary unless he holds the following qualification:

(a) is of sound integrity;

(b) has sufficient knowledge in Islamic law and other religious matters to the extent of understanding and dispose matters undertaken by the Commission; and

(c) sound experience in administration.

10.(1) The Executive Secretary shall be the chief executive officer of the Commission responsible for the following functions.

(a) day to day administration of the Commission;

(b) enforcement of staff, financial and other regulations;

(c) preparation of work plans, budget and other administrative matters;

(d) preparation of reports as may be required by the Board or the Minister.

(2) In executing the functions, the Executive, Secretary shall have power on behalf of the Commission to issue such orders, notices, transfer employees and take disciplinary measures within his powers.

(3) The Board shall determine the manner in which the powers of the Executive Secretary shall be exercised in his temporary absence from the office.

11.(1) The Executive Secretary shall be paid salary and other benefits as proposed by the Board and approved by the Minister.

(2) The Executive Secretary shall upon retirement, be paid terminal benefits in accordance with relevant scheme in the public sector.

(3) Where the Executive Secretary was not, prior to his appointment, in the public sector, his terminal benefits shall be determined by Chief Secretary upon proposal made by the Board.

12.(1) There shall be an officer in Pemba who shall be the principal assistant of the Executive Secretary and shall undertake such functions and exercise such powers on behalf of the Executive Secretary.

(2) A person shall not be qualified to be appointed a principal assistant of the Executive Secretary in Pemba unless he holds such qualification that closely resemble those of the Executive Secretary.

(3) The principal assistant of the Executive, Secretary in Pemba shall be appointed by the Board on such terms and conditions as it may deem appropriate.

13.(1) The Board shall establish Units or sections within the Commission that are necessary for:

(a) administration of the Commission;

(b) finance, account and financial discipline in terms of revenue collection, expenditure and financial accountability;

(c) enforcement, compliance and legal matters;

(d) each of the functions of the Commission.

(2) The Board shall appoint heads of the Units or Sections on such terms and conditions as it may deem appropriate.

(3) The Board shall determine benefits and remuneration to be paid to the heads of the Units or Sections.

14.(1) The Board shall appoint such number of staff as are necessary for the proper management of the Commission.

(2) Whenever it founds it necessary the Board

shall propose to the Minister the restructuring or the reduction of the number of staff and upon the approval of the Minister such restructuring shall be enforced in a manner provided under relevant labour laws.

(3) For the purpose of employment and termination of service, employees of the Commission shall be treated as employee of public corporation.

15.(1) The Board shall make staff regulations which shall become effective upon approval of the Minister.

(2) The Board shall make other regulations that are necessary for proper carrying out of the functions of the Commission and those regulations shall be effective upon approval of the Minister.

PART III

ADMINISTRATION OF WAKF AND TRUST PROPERTY

16.(1) There is hereby vested into the Commission to administer as trustee all Wakf property which, prior to the commencement of this Act were subject to the administration of the Wakf Commission.

(2) Where any property was subject to the administration by the Wakf Commission, but was for any reason whatsoever not actually administered by the Commission shall notwithstanding anything be subject to the administration by the Commission.

(3) The Commission shall take all necessary measures to recover and take over administration of the property mentioned under subsection (2) of this section.

(4) The Commission shall give a notice of not. exceeding one hundred and eighty days to the person in charge of the property mentioned under subsection (2) of this section to deliver the same to the Commission on a specified date.

(5) Any person who contravenes the provisions of subsection (4) of this section or who restrain the Commission to recover the property shall be guilty of an offence and upon conviction shall be liable to a fine not exceeding ten million shillings or to imprisonment for a term not exceeding five years.

17.(1) Any private Wakf created before the commencement of this Act shall be registered with the Commission providing all relevant details and status of the Wakf.

(2) No effect shall be given to private Wakf unless registered with the Commission under subsection (1) of this section.

(3) The creation of any private Wakf after the commencement of this Act shall be invalid unless registered by the Commission.

18. No effect shall be given to the dedication of any Wakf if compliance with such intention involves the payment of any money or benefit or the performance of act outside Zanzibar unless the Commission gives express consent to the execution of such intention.

19.(1) The Commission shall keep, or cause to be kept, in such manner as the Commission may direct, a Register of all such properties as are or may be from- time to time dedicated as Wakf and also a Register of all buildings and occupancies of whatever kind of Wakf lands.

(2) All persons owning buildings on Wakf land or in occupation of Wakf land shall forthwith register with the Commission such ownership or occupancy; giving such particulars relating hereto as may be required by the Commission.

(3) No person shall be allowed to use any land or property dedicated as wakf without a written consent of the Commission and in the event of any such property being used without such consent, the Commission may require that property to be returned and if that property is a land demolition of any building erected without a consent.

(4) Notice of the transfer of ownership of any building on Wakf land shall be given in writing to the Commission by the transferor within thirty days of such transfer, and a record thereof shall be in the Wakf Register.

(5) Any person failing to comply with any of the provisions of this section shall be guilty of an offence and shall be liable on conviction thereof to a fine not exceeding two million shillings or to imprisonment for a term not exceeding two years.

20. The Commission may call upon the trustee or any person in control or possession of any Wakf property to account for his control or administration thereof, and in that behalf may call upon such trustee or person to produce any books or documents, whether of account or otherwise relating thereto, in his control or possession.

21.(1) It shall be lawful for the Commission to assume control of any Wakf property whereof there may appear in their opinion to be properly appointed trustee or whereof the trustee (if any) appears in their opinion to have acted or be acting in an improper, certain unauthorized or unlawful manner, and then and in any such case the Commission after giving the trustee an opportunity to show cause to the contrary, may make an order to be published in the Gazette, vesting the said property in the Commission and administer the same themselves or appoint a trustee or trustees thereof in that behalf.

(2) Any person aggrieved by the said order may appeal to the Minister to have the matter reconsidered by him.

22.(1) All Wakf properties vested in any manner in or under the control of the Commission shall be administered in strict accordance with the intentions of the dedicator thereof, whether such mentions be traditional, or otherwise ascertained upon the best evidence obtainable, provided that the same be practicable and lawful according to the laws of Islam.

(2) In any case where it may, in the opinion of the Commission be impracticable or unlawful to carry out such intentions, or if the same be unascertainable, or if after the due carrying out thereof there remain any surplus revenue in respect of the particular Wakf property concerned, it shall be lawful for the Commission to make sure arrangement for the due administration of such property or surplus revenue, as the case may be, for such good, lawful and charitable uses for the benefit of the holders of the tenets of Islam as they may deem advisable.

23. In any case wherein it may be established to the satisfaction of the Commission that the intentions of the dedicator of any property as Wakf cannot reasonably be carried into effect, it shall be lawful for the said Commission, upon and with the approval of the Minister, to cause the said property to be sold and thereupon the proceeds of sale shall be applied as in section 22 of this Act.

24.(1) No contract, agreement or order of any description purporting to sell, lease or otherwise alienate any Wakf property for any period exceeding one year shall be valid unless the sanction in writing of the Commission shall have been first obtained.

(2) Notwithstanding any law to the contrary for the time being in force, no title to any Wakf property the time being in force, no title to any Wakf property shall as and from the date of this Act be conferred upon any person or persons by reason of adverse possession thereof or prescription.

25.(1) For the purpose of enabling the Commission to administer Wakf and Trust Properties in proper and orderly manner, all contracts of leases of Wakf and Trust properties are hereby terminated from the three hundred and sixtieth day of the commencement of this Act, whether such lease was properly made or not and whether it is a lease, sublease or lincence.

(2) Termination of lease under subsection (1) of this section shall be effective whether notice of such termination was served or not.

(3) The Commission shall, within thirty days of the Commencement of this Act, give notice of termination to all tenants or lessee of properties.

26. The Commission shall prepare new lease agreement which shall take into account:

(a) existing lawful tenants; (b) market rate of rent;

(c) regular review of rent;

(d) convenient, prompt and advance recovery of rent.

27.(1) No lease of Wakf or Trust property shall be for a term exceeding one year unless specific consent of the Board is obtained and in any case such term shall not exceed five years.

(2) Any lease on Wakf or Trust property which is for a term of more than five years shall be invalid for the whole term.

(3) Rent on the lease of Wakf and Trust properties may be reviewed by the Board in such term and manner provided in the lease agreement.

(4) Notwithstanding any law, review of rent shall not be subject to restriction except in a manner provided under this Act and lease agreement.

(5) Lease of Wakf and Trust properties including the tenancy created thereby shall not be subject to the restrictions provided under the Rent Restriction Board Decree.

(6) Notwithstanding any law to the contrary any dispute including on breach or termination of tenancy, enforcement of eviction order in relation to Wakf property shall be entertained by Regional Magistrate Court.

(7) Any dispute or disagreement between the Commission and the tenant on the review of rent shall be decided by the Minister.

28.(1) Any dealing with Wakf or Trust property which include, but not limited to:

(a) sublease not authorized by or under the lease agreement;

(b) any undisclosed dealing with the property which enable any party or third party to make undisclosed profit or gain;

(c) any disclosed dealing of such property that enable any person to make undisclosed profit or gain, shall be an offence.

(2) Any officer of the Commission or any person contracted or acting as agent of the Commission whether formally appointed or not who commits an offence under subsection (1) of this section shall on conviction be liable to a fine of not less than five million shillings or to imprisonment for a term of not less than two years and in addition to such fine or imprisonment he shall be ordered to pay to the Commission the whole amount so gained.

(3) Any person, other than those mentioned under subsection (2) of this section, who commits an offence under subsection (1) of this section shall on conviction be liable to a fine of not less than three million shillings or to imprisonment for a term of not less than one year and In addition to such fine or imprisonment, the person shall be ordered to pay to the Commission the whole amount so gained.

29.(1) The Commission may enter into agreement with any person, firm or organization to manage any Wakf property in accordance with terms of such agreement.

(2) Any agreement under subsection (1) of this section shall first be approved by the Board and shall be for a period not exceeding ten years with option to renew at the absolute discretion of the Commission.

30.(1) The Commission shall deal with any trust property in accordance with intent and mandate of the trust.

(2) The Commission may hold in trust any charitable property and shall manage such property in accordance with the terms of the trust.

(3) The Commission shall supervise all Islamic trusts and charitable property in Zanzibar or any of such property outside Zanzibar whose terms are for the sole and direct benefit of charitable purpose in Zanzibar.

(4) In exercising its functions under subsection (3) of this section the Commission shall have the following powers:

(a) to intervene and take temporary control of property where it is satisfied that the property is not properly managed, is being abused, there is a dispute in its management that threatens the properly or is being managed contrary to the terms and purpose of the trust;

(b) shall register all the properties and issue certificate of registration in such format as shall be prescribed by regulations made by the Board;

(c) give such instructions, notice and guidelines or administration of such properties as the Board may deem appropriate;

(d) do any other thing incidental to or necessary for the proper administration of such properties.

31.(1) The Commission may apply in its name for a plot of land for the construction of mosque or Madrassa in any part of Zanzibar and upon the completion of construction such mosque or madrassa shall be managed in terms approved by the Commission.

(2) No person the dedicator of property as Wakf or a trustee of such property shall build or cause to be built a mosque unless, prior thereto he shall first have obtained the consent in writing of the commission in that behalf upon having satisfied the Commission that the proposed mosque is or is about to be so well and sufficiently endowed as to provide for its due maintenance and good order.

PART IV

ADMINISTRATION OF ISLAMIC ESTATES

32.(1) The Executive Secretary, on behalf of the Commission, shall have the sole power to administer all estates of muslim deceased persons in Zanzibar who:

(a) died intestate;

(b) having made a will devising or bequeathing his estate in any manner whatsoever;

(c) has appointed the Commission or any other person to be the sole, partial or joint administrator of his estate;

(d) died outside Zanzibar but all or majority of the beneficiaries live in Zanzibar.

(2) Any deed or will appointing any person other than the Executive Secretary to be an administrator of the estate shall be interpreted that the person so appointed is responsible to report the matter to the Executive Secretary.

(3) Upon the death of any person who leaves assets in Zanzibar or a resident of Zanzibar who leave assets outside Zanzibar, it shall be the duty of the spouse, father and mother of the deceased, the immediate next of kin, occupier of the property of the deceased and any person who has been placed on or has taken custody or charge of the property of the deceased, to give notice to the Executive Secretary.

(4) Subsection (3) of this section applies if the assets left by the deceased is of such value as shall from time to time be, determined by the Board.

(5) Where the value is below amount prescribed under subsection (4) of this section the Executive Secretary may, call for information on such estate and may take over as administrator as he may deem fit.

(6) The Commission shall have power:

(a) to enter and take over property which is part of any estate whether notice has been given or not;

(b) give any directive deem necessary for preservation or better management of the estate;

(c) take any action necessary for recovery or preservation of estate.

(7) Where a notice has not been given after the expiry of thirty days, the Commission shall, upon obtaining information or the existence of any estate subject to its administration, direct any person assuming responsibility over the estate to furnish information on the estate within prescribed time failure of which the Commission shall take control.

(8) The Board shall, from time to time, make Rules on the manner and procedures for administration and final discharge of deceased estates.

(9) Any person who:

(a) willfully conceals the existence of any estate or any assets belonging to the, deceased estate or fails to give notice to the Executive Secretary under subsection (3) of this section;

(b) dispose, alienate, unlawfully retain, or willfully destroy any asset or instrument of such asset which belongs to the deceased estate;

(c) obstruct or restrain, in any manner, the Commission or its officers from performing its duties in relation to the estate, shall be guilty of an offence and upon conviction shall be liable to a fine not exceeding three million shillings or to imprisonment for a term not exceeding three years or both.

(10) The Commission may appoint any person or designate officer as its agent in furnishing information on estates.

33. Where the Commission is of the opinion that grant in certain is entitled to administer the deceased estate but – cases.

(a) the value of the estate exceeds forty million shillings;

(b) there is any doubt as to the jurisdiction of the Commission;

(c) some of the assets of the estate are outside Zanzibar;

the Executive Secretary, shall apply to the court for letters of administration and the court may grant such letters of administration accordingly.

34.(1) The Commission may appoint such person or persons, as it shall think fit, to act as its agent or agents in the administration of estates of deceased persons, and, at it discretion, may delegate to them any or all of the powers and duties conferred or imposed upon it by this Act.

(2) Any such delegation of powers and duties shall be notified by publication in the Gazette and in at least one of the Kiswahili newspapers read in Zanzibar.

(3) Agent or agents appointed in under subsection (1) of this section shall, in all respects, act in such matters, under the direction of the Commission which shall not be answerable for any act or omission on the part of anyone of these agents and which is not in conformity with the power or duty delegated by the Commission or which shall not have happened by the Commission own fault or neglect.

35.(1) The Commission shall serve a notice of its intention to apply for letters of administration upon all executors and next of kin of the deceased, known to it to be resident in Zanzibar and shall cause such notice to be published in the Gazette or in any of the Kiswahili newspapers which is widely read in Zanzibar.

(2) After the expiration of fourteen days from the date of such publication described under subsection (1) of this section the Commission shall apply to the court for letters of administration of the estate of such deceased person; and the said court shall, if satisfied that the case is within the provisions of this Act, make such order upon the petition of the Commission accordingly, subject nevertheless to any orders which may from time to time be made by the court on petition as hereinafter mentioned, touching the same or the administration thereof.

(3) The court may order such further notice as it may think fit to be given before making any order; and provided further that it shall not be necessary for the Commission to serve such notice under subsection (1) in any case in which the Commission shall have obtained the consent in writing of the executors (if any) or of all parties interested in the estate (other than creditors), as the case may be.

36. In the case of deceased persons leaving assets in Zanzibar, the District Commissioner may, when he shall deem it advisable for the protection of possession of such assets, take possession thereof; and in such case property. he shall within thirty days report his action to the Commission which shall give such directions and take such proceedings in the matter as it shall think fit.

37.(1) The Commission may, except as hereinafter provided, convert all movable property of the estate which it is administering, unless order to the contrary be made by the court, and may with the consent of the court convert into money all or any part of the immovable property of such estate:

(a) where the Commission is satisfied for reasons to be recorded by it in writing that the conversion into money of immovable property would be to the advantage of the estate, it may without the consent of the court sell any immovable property forming part of the estate to an amount not exceeding ten million shillings in gross value;

(b) if all parties interested in the said immovable property consent in writing to its conversion into money by the Commission the consent of the court as hereinbefore provided shall be unnecessary;

(c) for the purposes of the land Tenure Act the Commission while administering the estate shall be deemed to be owner of the land.

(2) The Commission shall cause advertisements to be published in the Gazette and in such other manner as it shall deem expedient, calling upon the creditors of the persons whose estates it shall be engaged in administering to come in and prove their debts before it within the space of two months from the date of publication.

(3) It shall, at the expiration of such period, be at liberty to distribute the assets or any part thereof in discharge of such lawful claims as it has notice of, and if the whole thereof cannot be paid it shall pay a dividend thereon; if it shall collect any further assets after making such payment, it shall, in case any part of the debts proved remain unpaid, pay the same, and any debts subsequently proved before it, or a dividend thereon; but such debts as shall be subsequently proved, shall first be paid a dividend in proportion to their amount equal to dividend paid to creditors having previously proved their debts.

(4) After payment of all debts, fees and expenses incident to the collection, management, and administration of such estate, the Commission shall pay over the residue to the persons beneficially entitled thereto.

(5) Where such persons are resident outside the Zanzibar payment may be made to any agent or representative duly authorised to receive the same; or remittances made by registered letter shall be deemed equivalent to payment.

(6) For the purposes of subsection (5) of this section the consular officer of a State, shall be deemed to be a duly authorised agent of any person resident in that State who is entitled to the residue of an estate, of a deceased who was a national of that State.

38.(1) All assets, in the charge of the Commission, which have been in its custody for a period of twelve years or upwards without any application for payment thereof having been made and granted, shall be transferred, in the prescribed manner, to the account and credit of the Government.

(2) This section shall not authorise the transfer of such assets as aforesaid if any suit or proceeding is pending in respect thereof in any court.

39. It shall be lawful for the Minister to order disposal either the whole or any part of any assets transferred to the Government under the provisions section 38 of this Act.

40.(1) Where any person entitled to a share under the will or otherwise in the distribution of the estate of a deceased person whose estate is being administered by the Commission is a minor, the court may upon the application of the Commission, appoint the father or mother of such minor or some other suitable person to receive the share of such minor on his behalf, and upon such appointment being made, the Commission may pay or transfer the share of such minor to such person on behalf of such minor, and the receipt of such person shall be a full and complete discharge to such person shall be a full and complete discharge to the Commission so far as regards such share:

(2) Where the share of the minor does not exceed two million shillings in value the Commission may, at its discretion, pay or transfer such share to the father or mother of the minor or some other suitable person on behalf of the minor, and the receipt of the father or mother of the minor, or of the other person’ referred to herein shall be a full and complete discharge to the Commission so far as regards such share.

41.(1) The Commission shall make a complete inventory of every estate which it is administering, and shall keep an account of all receipts, payments and dealings with every such estate.

(2) The commission shall retain all letters received and copies of all letters written by the commission and all deeds, writings and papers of or relating to each estate and shall, on application by any person interested in the administration of an estate under his charge, allow the inspection of any document, excluding minutes and private notes, relative to the estate in which the applicant has an interest provided that the document is duly specified in the application.

(3) The Commission shall, on the application of any such person and on payment of the prescribed fees, issue a copy of any document relative to the estate in which the applicant has an interest provided the document is duly specified in the application:

(4) The Commission may, at its discretion, destroy any private papers, bills, receipts, memoranda and other similar documents of no value which it has received along with the estate, and which are not claimed by the beneficiaries, next-of-kin or other persons entitled thereto within six months after accounts have been prepared and the estate finally. wound up.

42. If Any person beneficially interested in any immovable property vested in the Commission may apply by petition to the court for a partition thereof; and the court if satisfied that such partition would be beneficial to all persons interested, may appoint one or more arbitrators to effect the same of The report and final award of such arbitrators setting forth the particulars of the immovable property allotted to each of the parties interested, shall, when signed by such arbitrators and confirmed by order of the court, be effectual to vest in each allotted party the immovable property so allotted; and if such allotment be made subject to the charge of any money payable to any other party interested for equalising the partition, such charge shall take effect according to the terms and conditions with regard to time and mode of payment and otherwise which shall be expressed in such award.

43.(1) Neither the Commission nor its agent shall be personally liable to any person in respect of goods or chattels in the possession at the time of his death of any person whose estate shall be administered by the any person whose estate shall be administered by the Commission, which shall be sold or otherwise disposed of by the Commission or such agent unless the Commission or agent shall know or has actual notice before the sale or disposal that such goods or chattels were not in fact the property of the person whose estate is being administered by it, and generally neither the Commission nor its agent shall be liable for any act done by it bona fide in the supposed and the intended performance of their duties, unless it shall be shown that such act was done not only illegally, but wilfully or with gross negligence.

(2) In case of any sale by the Commission or its agent of goods or chattels belonging in fact to any third person the amount realised by such sale thereof shall be paid over to the owner upon proof of such ownership, unless the same shall have already been applied in payment of the debts of the deceased, or shall have been distributed according to any will of the deceased in the ordinary course of administration, whilst the Commission or its agent was in ignorance and without actual notice of the claim of such person to the goods or chattels sold.

44.(1) The court may on application made to it, give to the Commission any general or special directions as to any estate in its charge, or in regard to administration of such estate.

(2) Applications under subsection (1) of this section may be made by the Commission or any person interested in the assets or in the due administration thereof.

45. The Executive Secretary may, whenever he desires, for the purposes of this Act, to satisfy himself regarding any question of fact, examine upon oath (which he is hereby authorized to administer) any person who is willing to be so examined by him regarding such question.

46.(1) If any suit be brought by a creditor against the Commission such creditor shall be liable to pay the costs of the suit unless he proves that not less than one month previous to the Institution of the suit he had given to the Commission notice in writing setting out the amount and other particulars of his claim and had given such evidence in support thereof as the Commission had called upon him to produce, which evidence in the circumstances of the case the Commission was, in the opinion of the court, reasonably entitled to require.

(2) If any such suit is decreed In favour of the creditor, he shall, nevertheless, unless he is a secured creditor, be only entitled to payment out of the assets of the deceased equally and ratably with the other creditors.

47. Nothing in section 60 of the Civil Procedure Decree shall apply to any suit against the Commission in which no relief is claimed against its own account.

48. There shall be charged in respect of the duties of the Commission such fees as may be prescribed. Any expenses which might be retained or paid out of any estate in the charge of the Commission if it were a private administrator of such estate, shall be so retained and paid in like manner and in addition to such expenses; such fees, charges and reimbursements shall have priority over all debts of the deceased and may be deducted from any moneys received by the Commission in the course of administration.

49. When the court shall order the costs of the proceedings to which the Commission is a party, to be paid otherwise than out of the estate of deceased person which is being administered by the Commission, the Commission shall be entitled to charge ordinary profit costs, whether it has appeared in person or not; and such costs shall be credited to the general revenue of the Commission.

50. The Commission may, in addition to, and not in derogation of, any other powers of expenditure, lawfully exercisable by it, incur expenditure:

(a) on such acts as may be necessary for the proper care and management of any property belonging to any estate in its charge; and

(b) with the sanction of the court, on such religious, charitable, and other objects, and on such improvements, as may be reasonable and proper in the case of such property.

51. Any person interested in the administration of any estate which is in the charge of the Commission, shall, at all reasonable times, be entitled to information regarding the estate whether it is open or closed, to inspect the accounts relating to such estate; and shall, upon payment of the prescribed fees be entitled to be supplied with copies thereof, and extracts therefrom.

52.(1) On the completion of the administration of an estate for which letter of administration was granted the Commission shall file in court his accounts relating to the same, together with an affidavit in verification, and shall give fourteen clear days’ notice to all persons interested, who are resident in Zanzibar, by publishing the same in the Gazette or any Kiswahili newspaper widely read in Zanzibar, setting forth the day and the hour to be appointed by the taxing officer for hearing objections, if any, to the accounts or to any item or part thereof.

(2) Any person interested desiring to be heard shall give notice in writing to that effect to the taxing officer at least one day previous to the date appointed for hearing objections.

(3) Upon an objection being filed as aforesaid, the accounts shall be examined and taxed by the taxing officer in the presence of the objector, and the taxation may be brought under review by the court in the same manner, as near as may be, as in the case of any proceedings in court, and the taxing officer or the court shall certify that the accounts have been examined and found correct.

(4) Where no objection has been filed, the taxing officer shall certify that the accounts have been unchallenged.

(5) A certificate to the effect that the accounts have been passed and found correct or that the accounts have been unchallenged, shall be a valid and effectual discharge in favour of the Commission, as against all persons whatsoever.

53.(1) When a person, not having residence in Zanzibar has died leaving assets in Zanzibar, the Commission after having given the prescribed notice for creditors and others to send in to it their claims against the estate of the deceased, and after having discharged at the expiration of the time therein named such lawful claims as it may have notice of, may, instead of distributing any surplus or residue of the deceased’s assets to persons residing out of the Protectorate, who are entitled thereto, transfer, with the consent of the executor or administrator if any, as the case may be, in the country of the domicile of the deceased, the surplus or residue to such executor or administrator for distribution to such persons:

(2) Where such deceased person was domiciled in a foreign state, such transfer may be made to a consular officer of such State, whose receipt shall be full and complete discharge to the Commission in

respect of the same.

54. Whoever during any examination authorised by this Act, makes upon oath a statement which is or does not believe to be true, shall be deemed to have intentionally given false evidence in a judicial proceeding.

PART V

COORDINATION AND REGULATIONS OF SERVICES RELATING TO HWA

55.(1) The Commission shall be the sole agency responsible for supervision of provision of Hijja services.

(2) Pursuant to subsection (1 )of this section the Commission shall have the following functions and powers:

(a) shall represent Zanzibar in international forum relating to Hijja for which agency of the nature of the Commission are partici pant;

(b) shall represent Zanzibar in matters relating to Hijja in which Zanzibar has to be represented;

(c) shall safeguard the integrity and interest of Zanzibar in matters relating to Hijja.

(3) No person shall provide Hijja services without obtaining a license from the Commission.

(4) The Board shall make regulation for better enforcement of its regulatory function under this section.

(5) A person who:

(a) contravenes regulations made by the Board under subsection (4) of this section;

(b) restrains, prevents or in any manner impedes the Commission from exercising its functions and powers under this section;

(c) makes any false or willful misleading representation that he represents the Commission in its function under this section, shall be guilty of an offence and upon conviction shall be liable to a fine not exceeding two million shillings or to imprisonment for a term not exceeding one year or both.

56.(1) The Board may form a Hajj Committee to execute such functions as the Board shall determine.

(2) The composition of the Committee shall take into consideration sufficient representation of diverse interest and expertise.

57. The Commission shall prepare a detail report on Hajj after each Hajj session and submit the same to the Minister.

PART VI

SUPERVISION AND REGULATION OF

CHARITABLE PROPERTY

58. The Commission shall supervise and regulate charitable property for the purpose of preventing abuse, misuse and embezzlement of such property and to ensure that the property is used in accordance of with the charitable purpose for which it was granted.

59.(1) In executing its function under section 58 the Commission may exercise any of the following powers with respect to any matter related to charitable property:

(a) require trustee of a charitable property to furnish any information;

(b) register all charitable property; (c) appoint temporary trustees;

(d) to settle any dispute between trustees or any interested parties;

(e) to take over possession or control of any charitable property in the event such property is abandoned, neglected or in any case when the Commission deems it necessary to do so.

(2) The Board may make regulation for the purpose of prescribing any matter or procedure under this section.

(3) For avoidance of doubt it is expressly provided that the functions and powers of the Commission under this Part shall only extend to the property and not the activity conducted within any such property.

PART VII

SUPERVISION OF ZAKKA

60.(1) The Commission shall have power to supervise matters relating to Zakka in a manner that will ensure that:

(a) general public has suffient knowledge of all matters relating to Zakka;

(b) a person liable and willing to discharge his Zakka obligation is assisted to assess his liability;

(c) Zakka fund and property is properly managed and utilized in accordance with established good practice;

(d) Regular reports are made available to the public on collection and expenditure of Zakka account.

(2) Any information that will be made available to the Commission in relation to the property, money, account of any person shall be treated with the highest degree of confidentiality.

(3) No authority, except the High court, shall have the power to order the disclosure of any information made available to the Commission in relation to Zakka.

(4) Any person who discloses, circulate or publish any information without the authority of the Commission shall be guilty of an offence and upon conviction shall be liable to a fine not exceeding five million shillings or to imprisonment for a term not exceeding two years.

61.(1) The Commission may form a special organization, entity or trust for the purpose of executing all the functions of the Commission under this Part.

(2) The agency created under subsection (1) of this section may involve membership from individuals, private firms, and religious organization as the Commission may deem appropriate.

(3) The agency shall be independent and be managed in accordance with its charter or constitution.

(4) Notwithstanding the provisions of subsection (3) the agency shall:

(a) prepare regular reports to the Board in relation to its functions;

(b) advise the Commission on matters relating to Zakka;

(c) do any other thing that the Board may direct.

(5) Notwithstanding the provisions of subsection (3) the Commission:

(a) may dissolve the agency when it deems necessary except that prior approval of the Minister must be obtained;

(b) may reorganize or restructure the agency; (c) may give general policy guidelines;

(d) may do anything that will improve the performance of the agency.

(6) Upon dissolution of the agency its assets and liabilities shall revert to the Commission and all its activities shall thereafter be conducted by the Commission.

(7) Notwithstanding any provision in this Act, the Commission may grant permission for any organization, entity or trust to collect and distribute zakka in Zanzibar and such permission can be granted for the whole of Zanzibar or for a specific geographical area. Provided that any such organization, entity or trust will be bound by any general or specific directives issued by the Commission.

PART VIII

MISCELLANEOUS

62.(1) Where there is dispute as to the legitimacy of a person claiming right of inheritance in a certain estate, the Commission shall refer the matter to the appropriate Kadhi’s Court by way of Memorandum of reference.

(2) The Memorandum of reference shall contain all the facts taken by the Commission together with relevant documents and other exhibits.

(3) Upon receipt of the Memorandum the court shall proceed in a manner it deems appropriate.

(4) The Commission shall proceed to deal with the matter upon the decision of court being made and at the expiry of time allowed for an appeal.

63.(1) Valuation of any property subject to disposal by the Commission may upon agreement of the parties be made by the Commission and in the event the parties disagree, valuation shall be made by a recognized valuer appointed by the Commission.

(2) In the event of dispute between the parties as to the valuation made by the Commission valuation shall be made by a recognized valuer appointed by the Commission.

(3) The Commission shall not charge any fee for valuation conducted by itself.

(4) Fees charged by any other valuer shall be paid out of the property subject of such valuation.

64.(1) The funds and sources of the Commission shall consist of:

(a) fees and levies collected by the Commission;

(b) all the payments or property due to the Commission in respect of any matter incidental to its functions; and

(c) any grants, donations, bequests, or other contributions made to the Commission.

(2) The Commission shall keep books of accounts and maintain proper records of its operations and of all properties ad ministered or controlled by the Commission.

(3) The Controller and Auditor General may as frequently as he sees fit and shall, at least once in every year, audit the accounts of the Commission. Provided that audit shall be carried out at any such time as the Minister may direct:

(4) The accounts of the Commission may at any time and at least once every two years, be audited by a person registered as an auditor, appointed by the Board on such terms and conditions as the Board may determine.

65.(1) The Commission may issue accreditation to Islamic charitable organization registered in Zanzibar or having been registered in Zanzibar are lawfully operating in Zanzibar.

(2) Accreditation may be issued generally or for specific purpose.

(3) The Board shall make accreditation rules.

66.(1) Except as may be provided by any other law, endorsement for eligibility of tax exemption for any imports or activity made for charitable purpose shall be made by the Commission.

(2) The Commission shall be the sole endorsement authority in that behalf.

67.(1) The Minister may make regulation for the better carrying out of the purpose of this Act.

(2) The Minister may, by regulation, impose fees and charges for any service rendered by the Commission and any revenue collected from such fees and charges shall be paid to the Commission for the use and purposes of the Commission.

68.(1) The Wakf Property Decree, Chapter 103, the Wakf Validating Decree, Chapter 104 and the Wakf and Trust Decree No.5 of 1980 are hereby repealed.

(2) Without prejudice to subsection (1) of this sections, anything done according to the repealed laws shall be deemed to have been done in accordance with the provisions of this Act.

(3) The Administrator-General’s Decree Chapter 23 shall, upon commencement of this Act, not be applicable in the administration of any estate by the Commission.

(4) Section 16 of the Establishment of the Office of the Mufti Act, Act No. 9 of 2001, is repealed.

69.(1) Notwithstanding the repeals under section 68(1) of this Act, any case, matter or claim shall, if lodged, entertained or filed before the commencement of this Act, be disposed of in accordance with the repealed laws.

(2) Any matter disposed of in accordance with subsection (1) shall be deemed to have been properly disposed of under this Act.

 

PASSED in the House of Representatives on the 29th day of January, 2007.

{ Ibrahim Mzee Ibrahim }

CLERK OF THE HOUSE OF REPRESENTATIVES ZANZIBAR

HOTUBA YA KATIBU MTENDAJI WA KAMISHENI YA WAKFU KATIKA UZINDUZI WA SHUGHULI ZA ZAKKA ZANZIBAR

Mheshimiwa Mgeni Rasmi, Rais wa Zanzibar na Mwenyekiti wa Baraza la Mapinduzi Alhajj Dr. Ali Mohamed Shein,

Mheshimiwa Makamo wa Kwanza wa Raisi,

Mhe. Jaji Mkuu,

Waheshimiwa Mawaziri

Waheshimiwa Wabunge na Wajumbe wa Baraza la Wawakilishi

Waheshimiwa Mabalozi

Waheshimiwa Viongozi mbali mbali

Ndugu Waislamu

Assalamu Aleykum Warahmatullahi Wabarakaatuh.

Kwanza kabisa tunamshukuru Allah aliyetuumba na akaturuzuku na wala hakutuacha tukapotea bure bali akatuletea mitume na vitabu ili vituongoze katika yale anayoyapenda na anayoyaridhia. Sala na salamu zimshukie Mtume wetu Muhammad SAW pamoja na masahaba wake na wafuasi wake wote mpaka siku ya kiama.

Ndugu zangu waislamu

Zaka ni moja kati ya nguzo tano za Kiislamu hivyo ulazima wake kwa mwenye uwezo uko sawa sawa na ule wa Sala, Funga na Hijja. Aidha Zaka ni miongoni mwa sababu kubwa za kuonyesha shukurani zetu kwa Allah, kuitakasa mali na kuitia Baraka, kujenga mahusiano bora kijamii na kupunguza ufukara na umasikini katika jamii zetu.

Ibada ya Zakka imefaradhishwa mwaka wa pili Hijiria na imendelea kutolewa na kugaiwa hadi leo. Wakati alipofariki Mtume SAW, kuna badhi ya watu waliokataa kutoa zaka au kuiwasilisha kwa kiongozi wa waislamu kwa visingizio mbali mbali. Hali hiyo ikampelekea Sayyidna Abubakar Siddiq RA kuwapiga vita mpaka wakarejea katika uongofu. Hivyo ibada ya zaka ikaendelea kutekelezwa kikamilifu. Shughuli za Zaka nchini mwetu zilianza mara tu ulipoingia Uislamu. Waislamu wa Zanzibar wamekuwa wakitoa na kupokea Zaka na sadaka kwa miaka mingi ingawa utafiti wa kina juu ya suala hili haujafanyika. Hata hivyo, utafiti mdogo uliofanyika umebainisha kuwa watu wengi wamekuwa wakiona kuwa kutoa zaka ni hisani tu na sio jambo la lazima, pia hawakutambua ulazima wa Dola kuratibu shughuli za zaka kupitia chombo maalum. Kwa miaka mingi watoaji zaka wenyewe, masheikh na maustadh ndio waliokuwa wakisimamia shughuli hizi za Zaka kwa kupiga hesabu zake, kukusanya na kugawa kwa wahusika.

Viongozi mbalimbali wa kitaifa walichukua juhudi za kuanzisha mfumo wa kuratibu shughuli za zakka ili ukidhi matakwa ya Shariah. Rais wa Zanzibar wa awamu ya pili Alhajj Aboud Jumbe Mwinyi alianzisha Kamisheni ya Wakfu na Mali ya Amana ambayo moja kati ya majukumu yake yalikuwa ni kusimamia shughuli za Zaka. Aidha aliunda Kamati ya Zaka na Sadaka iliyoongozwa na Kadhi Mkuu na ikajumuisha maulamaa, wafanyabiashara na wasomi. Ingawa Kamati hii ilifanya harakati nyingi za kheri, hata hivyo, utaratibu madhubuti wa Zaka haukuweza kusimamishwa. utowaji na ugawaji haukuleta tija wala kukidhi makusudio ya Shariah Taarifa na kumbukumbu za utoaji na upokeaji huu pia hazikuwekwa na hivyo kutojulikana mchango wa Zaka katika jamii yetu

.

Sheria ya Kamisheni ya Wakfu ilifutwa na kuandikwa mpya katika mwaka 2007. Sheria mpya imefafanua zaidi jukumu la Zaka na kuitaka Kamisheni ya Wakfu kuhakikisha kuwa:-

  • Jamii kwa ujumla ina elimu sahihi na ya kutosha kuhusiana na mambo yote ya Zaka.

  • Mtu mwenye uwezo na anayetaka kutekeleza wajibu wa Zaka anasaidiwa ili atekeleze wajibu wake kama inavyoelekeza Sharia.

  • Mali za Zaka zinasimamiwa vyema na kutumika kwa kuzingatia Sharia na taratibu za kidini zilizopo; na

  • Taarifa za hesabu za Zaka zinatolewa kwa jamii mara kwa mara zikibainisha makusanyo na matumizi yake.

Sheria pia imeweka taarifa zozote za Zaka kuhusiana na milki, mali, pesa au akaunti ya mtu ye yote zitahesabika kuwa ni siri kabisa na hakuna Mamlaka yo yote isipokuwa Mahkama Kuu ya Zanzibar itakayokuwa na uwezo wa kuamuru kutolewa kwa taarifa hizo. Aidha Kamisheni imepewa uwezo wa kuunda chombo cha kusimamia shughuli za kwa kuwashirikisha watu na taasisi binafsi, makampuni na jumuiya za kidini na kuiruhusu Jumuiya yo yote au Mfuko kukusanya au kugawa Zaka kwa Zanzibar nzima au katika eneo maalumu.

Mheshimiwa Mgeni Rasmi,

Shughuli hizi za Zakka zinazinduliwa Rasmi wakati tayari muongozo umeshaandaliwa, akaunti maalum ya zaka imeshafunguliwa, baadhi ya waislamu wameshaanza kutoa zaka zao na utaratibu wa kukiendeleza kitengo cha Zakka hatua kwa hatua hadi iwe ni Mamlaka kamili (Diwani ya Zaka) inayojitegemea umeshawekwa. Ukweli, uadilifu, uwazi (transparency) bila ya kufichua siri za watu na uhifadhi wa kumbukumbu utakuwa ndio msingi wa utendaji katika shughuli za zakka hapa Zanzibar. Shabaha ya Diwani ya Zakka ni kuwafanya watu wajitegemee kama ilivyowazi katika malengo makuu ya Zaka..

Kwa kutambuwa kuwa Makusudio ya Shariah ni kumpa mtu Zakka na kumuongoza ili imkombowe kiuchumi na kumfanya hatimaye nae awe ni mtoaji wa Zakka, Kamisheni itashirikiana na taasisi nyengine za kiserikali na jumuia ya dini ili kuhakikisha kuwa inawafikia watu wanaostahiki kutoa na kupokea zaka katika sehemu zote za Unguja na Pemba. Tutajitahidi kuelimisha , kuongozo, kukasanyaaa na kugawa kwa uadilifu Kwa kuzingatia uwezo wa mfuko an vigezo vilivyomo katika muongozo ambavyo vimejengeka kwa mafundisho ya Kurani, Sunna na Ijitihadi za wanachuoni. Kadiri mfuko utakapokuwa ndipo tutakuza upeo kwa kutia nguvu katika miradi itakayowakomboa maskini wengi zaidi kwa kuzingatia hali halisi ya Zanzibar ikiwemo miradi inayohusiana na kunufaika na mwani na uvuvi wa bahari kuu. Aidha kwa kushirikiana na benki zilizopo na mashirika ya simu tutaweka utaratibu utakaowawezesha Wazanzibari na waumini popote pale walipo ulimwenguni, wenye fedha au mali zilizofikia kiwango katika biashara na shughuli zao, mabenki, mifuko ya hifadhi ya jamii na kadhalika waweze kutuma zaka Zaka na sadaka zao katika mfuko wa Zakka kupitia benki hizo, kwa njia hizo au nyenginezo za teknolojia ya kisasa.

Mh Mgeni Rasmi

Zaka inatolewa na wenye uwezo lakini sadaka ikiwemo wakfu ambayo ni sadakatul jariya yaani sadaka inayoendelea milele haihitaji kuwa tajiri. Wakati Zakka inalenga watu, mara nyingi wakfu hulenga shughuli za kijamii. Kutokana na kubadilika kwa zama na mifumo ya kimaisha na uwekezaji, Kamisheni inaandaa Muongozo ambao utabainisha njia mpya zinazotumika katika shughuli za wakfu. Njia hizi hutatua matatizo mengi ya kijamii na pia huwawezesha watu wengi zaidi kupata fursa ya kuwekeza katika sadakatul jaria. Tunaahidi tutajitahidi ili muongozo huo ukamilike mapema iwezekanavyo na tunaamini utakuwa na manufaa makubwa kwa watu wote.

Mh. Mgeni Rasmi

tunatoa shukrani zetu za dhati kwako wewe binafsi kwa azma yako kubwa ya kuiweka ibada ya Zaka pahala pake inapostahiki; lau si taufiki ya Mwenyezi Mungu kwanza, kisha miongozo yako, leo hii tusingekuwepo hapa kuzindua jambo hili la lazima kwa Waislamu. Tunamuomba Mwenyezi Mungu aziweke juhudi zako hizo katika mizani ya mema yako siku ambayo haitoinufaisha nafsi mali wala watoto ila atakaemwendea Allah na moyo uliosalimika.

Jitihada za Serikali katika kusimamia utoaji huduma za kifedha kwa mujibu wa Sharia nazo zinastahiki pongezi na dua maalum. Tunaishukuru Benki ya Watu wa Zanzibar, Kitengo cha huduma za Benki ya Kiislamu kwa huduma na misaadayake.

Aidha, tunamuomba Mwenyezi Mungu awaandike miongoni mwa walioanzisha mwendo mwema ambao watapata ujira wa waliyoyafanya na watakaofanya baada yao mpaka siku ya kiama, wale wote waliotoa Zaka zao katika mfuko huu na watu mia wa mwanzo watakaotoa Zaka zao. Pia nitakuwa mwizi wa fadhila iwapo sitowashukuru wajumbe wa Kamati ambayo imejitolea kushauri na kusimamia shughuli hizi tokea maandalizi ya muongozo. Kamati hiyo maalumu inayowajumuisha Dr. Hamed Rashid Hikmany, Dr. Mohammed Hafidh Khalfan, Sheikh Ali Aboud Mzee,na Sheikh Nassor Ameir Tajo miongoni mwa wengi waliofanikisha suala hili. Tunamuomba Allah awalipe kwa juhudi zao kubwa.

Wito kwetu sote ni kuyatumia mazingira mazuri tuliyoekewa na Serikali yetu vyema katika kutekeleza maamrisho ya Dini yetu tukufu. Mwezi mtukufu wa Ramadhan unahodisha, mwezi wa toba na rehma. Tutumie kheri na barka za mwezi huu katika kujitengezea dunai na akhera zetu. Moja ya suala muhimu la kulitekeleza kupitia chuo hiki muhimu cha maadili mema ni kutenda yale yote yanayomridhi Allah Subhanahu Wataala na kuacha makatazo yake. Miongoni mwa mema yanayomridhi Muumba wetu ambaye Ndiye Aliyetupa neema mbalimbali ukiwemo utajiri ni kutoa Zaka na Sadaka, kukithirisha kuwasaidia wahitaji na ka kuepuka kutumia neema hizi katika kuwapa ugumu wa maisha wenzetu, kama wanavyofanya wachache miongoni mwa wafanyabiashara.

Wabillahi tawfiq . wasalamu aleykum warahmatullahi wabarakaatuh

4 responses to “Dk Shein uso kwa uso na Uamsho

  1. Pingback: Dk Shein uso kwa uso na Uamsho·

  2. Dr. Shein ingekuwa bora uwaite hawa viongozi IKULU uzungumze nao kwa kina. Inawezekana wana ushauri mzuri utakaosaidia kuendesha mambo

  3. uamsho kila siku mukitafuta nafasi ya kuonana na rais ili munfikishie ujumbe wetu personal wa muungano kuhusu maoni yetu lakin naona na nyie hatuwaelewi nafasi muipata badala ya kuongelea maswala ya muungano muenda kuzungumza utalii wapi na wapi mbona mwataka tuvunja moyo munavozungumza kwenye mihadhara ni tofauti na mukikutana na viongozi wa serekali
    emu niwekeni sawa kwanza mana naona kama sielewi kitu mimi hapa

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s